فورسماژور به مجموعهای از اتفاقات و شرایط غیرعادی گفته میشود که خارج از اختیار و کنترل افراد یا کسبوکارها رخ میدهند و میتوانند باعث شوند انجام یک کار، ارائه یک خدمت، یا اجرای یک برنامه بهطور کامل غیرممکن شود یا بهصورت جدی مختل و متوقف شود.
این مفهوم معمولاً زمانی مطرح میشود که یک اتفاق بهقدری بزرگ و اثرگذار باشد که حتی با تلاش منطقی و اقدامات معمول هم نتوان آن را کنترل کرد یا از آثارش جلوگیری کرد. به زبان ساده، فورسماژور یعنی:
«شرایطی پیش آمده که نه تقصیر شماست، نه قابل پیشبینی بوده، و نه واقعاً قابل مدیریت با روشهای عادی.»
چه ویژگیهایی باعث میشود یک اتفاق فورسماژور (اضطرار) محسوب شود؟
هر اتفاق ناخوشایندی فورسماژور نیست. معمولاً یک رویداد زمانی فورسماژور در نظر گرفته میشود که چند ویژگی مهم را همزمان داشته باشد:
1) خارج از کنترل باشد
یعنی در اختیار افراد یا کسبوکارها نباشد و با تصمیم یا عملکرد آنها ایجاد نشده باشد.
2) غیرقابل پیشبینی یا غیرقابل پیشگیریِ معقول باشد
یعنی یا قابل پیشبینی نبوده، یا حتی اگر احتمال آن وجود داشته، راه منطقی و معمولی برای جلوگیری از وقوع یا اثراتش وجود نداشته است.
3) اثر جدی و مستقیم روی انجام کار بگذارد
یعنی نتیجهاش این باشد که انجام کار یا ارائه خدمت عملاً ممکن نباشد یا به شکل جدی دچار اختلال شود.
چه چیزهایی میتواند مصداق فورسماژور باشد؟
بلایای طبیعی: زلزله، سیل، طوفان، آتشسوزی گسترده، خشکسالی شدید و…
بحرانهای امنیتی/سیاسی: جنگ، درگیری، شورش، ناامنی گسترده، تحریمهای اثرگذار
محدودیتهای رسمی/حاکمیتی: تعطیلی اجباری، محدودیت رفتوآمد، تغییرات ناگهانی و الزامآور قوانین/مقررات
اختلالات زیرساختی و فناوری در مقیاس وسیع: قطع یا اختلال گسترده اینترنت، فیلترینگ/مسدودسازی سرویسهای حیاتی، حملات سایبری، اختلال مراکز داده/شبکه، قطع برق یا ارتباطات تلفنی در سطح گسترده
اختلالات بانکی و پرداخت: اختلال گسترده شبکه بانکی/پرداخت، مسدود شدن درگاهها، توقف یا تأخیر جدی انتقال وجه
اختلالات سفر و جابهجایی: بسته شدن مرزها/فرودگاهها، اختلال گسترده در پروازهای داخلی یا بینالمللی
نکته مهم درباره فعالیت آنلاین (مثل جاباما)
چون جاباما یک پلتفرم آنلاین است، قطع یا اختلال اینترنت (در حدی که ارائه خدمات را ناممکن کند) میتواند مصداق فورسماژور باشد. در این مدت، تعهدات مرتبط با ارائه خدمات آنلاین معلق میشود.