معرفی باشکوه‌ترین کاخ های تهران؛ از گلستان قاجاری تا نیاوران پهلوی

تهران، تنها شهر ترافیک، شلوغی و دود نیست؛ کافی‌ست سرتان را کمی بچرخانید تا ردپای تاریخ را در کاخ ‌های تهران ببینید. قدم‌زدن در کاخ موزه های تهران، تجربه‌ای است که گذشته‌ای نه چندان دور را در فاصله چند ساعت پیش چشم‌تان زنده می‌کند. با گشت‌وگذار در این ورق‌های زنده باقی‌مانده از دوران قاجار و پهلوی می‌بینید که این شهر چقدر قصه ناگفته دارد. در ادامه با کاخ‌ های معروف تهران،‌ ساعات بازدید و مسیر دسترسی آن‌ها آشنا می‌شویم.

کاخ گلستان؛ نگین یونسکو در قلب بازار

کاخ گلستان، تنها اثر ثبت‌شده تهران در فهرست میراث جهانی یونسکو، ریشه در دوره صفویه و زندیه دارد که در دوران قاجار به اوج شکوه رسید. این کاخ تاریخی در قلب بافت قدیمی تهران، نزدیک بازار بزرگ تهران، محل رویدادهای مهم سیاسی و فرهنگی بوده است. ترکیب معماری ایرانی، کاشی‌کاری‌های رنگارنگ و فضاهای متنوع، کاخ گلستان را به یکی از شاخص‌ترین موزه های تهران تبدیل کرده است. اینجا فقط یک بنا نیست؛ مجموعه‌ای از فضاهای دیدنی است که هر کدام بخشی از تاریخ و هنر ایران را به دلپذیرترین شکل ممکن روایت می‌کنند:

تالار آینه و تخت مرمر؛ شکوهی که هنوز نفس می‌کشد

تالار آینه از چشم‌گیرترین فضاهای کاخ گلستان است که نور، آینه و ظرافت هنری را به زیباترین شکل به‌نمایش می‌گذارد. بازی نور و انعکاس، این تالار را به یکی از نمادهای معماری قاجار تبدیل کرده و الهام‌بخش نقاشی معروف کمال‌الملک شده است.

در کنار تالار آینه، ایوان تخت مرمر (ایوان دارالاماره یا دیوانخانه) با سنگ‌های مرمر زرد یکپارچه، تزیینات دقیق گچ‌بری و منبت‌کاری‌های استادانه، جلوه‌ای سلطنتی دارد. این ایوان که روزگاری محل برگزاری مراسم‌ دربار و نشست‌های مهم سیاسی بود، هنوز حال‌ و هوای آن روزگار را زنده می‌کند و نمونه‌ای از مهارت و شکوه معماری ایرانی به شمار می‌رود.

شمس‌العماره (اولین بنای بلند تهران)

بدون اغراق یکی از شاخص‌ترین بناهای کاخ گلستان، شمس‌العماره است؛ عمارتی که روزگاری نماد تهران به شمار می‌رفت. ناصرالدین‌شاه مجذوب ساختمان‌های مرتفع در سفرهای فرنگی، دستور ساخت شمس‌العماره با الهام از معماری اروپایی را داد تا از بالای آن، منظره شهر و اطراف تهران را تماشا کند. 

نکته: شمس‌العماره اولین بنای ایرانی با اسکلت فلزی است که با حدود ۳۵ متر ارتفاع و پنج طبقه، روزگاری بلندترین ساختمان تهران محسوب می‌شد.

نمای بیرونی شمس‌العماره با تقارن، کاشی‌کاری و جزئیات چشم‌نواز، جلب توجه می‌کند، اما زیبایی واقعی زمانی آشکار می‌شود که پا به داخل بنا می‌گذارید؛ جایی که آینه‌کاری‌ها، نقاشی‌ها و گچ‌بری‌ها، فضایی مجلل و تماشایی ساخته‌اند. اگر قرار است فقط یکی از بخش‌های کاخ گلستان را ببینید، شمس‌العماره یکی از جاهای دیدنی تهران در کاخ گلستان است که نباید از دست بدهید!

دسترسی و ساعات بازدید کاخ گلستان

• آدرس کاخ گلستان: خیابان ۱۵ خرداد، ضلع شمالی میدان ارگ ( کاخ گلستان روی گوگل مپ)
• دسترسی با مترو: سوار خط ۱ مترو تهران شده و در ایستگاه ۱۵ خرداد پیاده شوید. از خروجی بازار، با حدود ۵ دقیقه پیاده‌روی به سمت میدان پانزده خرداد و خیابان داور، به ورودی کاخ می‌رسید.
• ساعات بازدید: شش ماه اول سال، همه‌روزه از ۹ تا ۱۸ (فروش بلیت تا ۱۷:۰۰)؛ نیمه دوم سال از ۹ تا ۱۷ (فروش بلیت تا ۱۶:۰۰)
• هزینه بلیت: بسته به بخش‌های انتخابی کاخ متفاوت است. خرید از باجه فروش یا سایت رسمی کاخ گلستان. 

مجموعه کاخ سعدآباد؛ ییلاق شاهانه در دربند

کاخ سعدآباد، یکی از مشهورترین و بزرگ‌ترین کاخ ‌موزه‌های تهران در دامنه‌های خوش‌آب‌وهوای دربند و کوهپایه توچال است که با وسعت حدود ۱۱۰ هکتار روزگاری اقامتگاه تابستانی شاهان قاجار و پهلوی بود.

فضای باغی گسترده، آب‌وهوای خنک، مسیرهای پیاده‌روی و بیش از ۱۸ کاخ و موزه متنوع، کاخ سعدآباد تهران را به مقصدی محبوب در تهران تبدیل کرده‌اند.

کاخ سبز (کاخ شهوند)

کاخ سبز یا کاخ شهوند، یکی از خاص‌ترین کاخ‌ها و موزه‌های تهران در مجموعه سعدآباد، شهرتش را مدیون مرمرهای سبز معدنی خمسه زنجان با رگه‌های صورتی و قهوه‌ای است. پس از ساخت کاخ، معدن تخریب شد تا جلوه این رنگ و بافت در انحصار کاخ سبز بماند. 

کاخ شهوند در سال ۱۳۰۱ توسط رضاشاه خریداری و تکمیل شد و اقامتگاه ییلاقی او بود. ساختمان در مرتفع‌ترین نقطه سعدآباد قرار دارد و منظره‌ای تماشایی از دامنه‌های البرز پیش چشم می‌گذارد. منبت‌کاری‌های روی درهای چوبی، آینه‌کاری‌های ظریف و تالارهای مجلل، فضای داخلی کاخ را به یک اثر هنری تمام‌عیار تبدیل کرده‌اند؛ به‌همین دلیل، کاخ سبز امروز از محبوب‌ترین کاخ ‌موزه‌های تهران برای بازدید گردشگران است.

کاخ ملت (کاخ سفید)

بزرگ‌ترین کاخ مجموعه سعدآباد، کاخ ملت یا کاخ سفید است؛ عمارتی باشکوه که اقامتگاه تابستانی محمدرضا شاه پهلوی بود. نمای سفید و یکدست از همان ابتدا حس شکوه و تشریفات سلطنتی را منتقل می‌کند.

فضای داخلی کاخ، نمایشگاهی از تجمل و هنر است؛ فرش‌های نفیس دست‌بافت ایرانی با نقش‌ونگارهای ظریف، تالارهای بزرگ را پوشانده‌اند و در کنار آن‌ها، لوسترهای عظیم و درخشان اروپایی از سقف‌ آویزان شده‌اند که جلوه‌ای چشمگیر به فضا می‌دهند. تالارهای تشریفاتی، ترکیب معماری ایرانی و اروپایی و جزئیات هنرمندانه، کاخ سفید را به یکی از دیدنی‌ترین کاخ‌ های معروف تهران تبدیل کرده‌اند.

سایر موزه‌های جذاب مجموعه سعدآباد

موزه‌های دیگری هم در کاخ سعدآباد هستند که بازدید از آن‌ها خالی از لطف نیست:

• موزه اتومبیل‌های سلطنتی: نمایش خودروهای تشریفاتی و کلاسیک خاندان پهلوی، از رولزرویس‌های خاص تا مرسدس‌بنزهای ضدگلوله و کمیاب
• موزه ظروف سلطنتی (کاخ اشرف): مجموعه‌ای چشم‌نواز از ظروف نفیس چینی، کریستال و اشیای سلطنتی دوران قاجار و پهلوی
• موزه پوشاک سلطنتی (کاخ شمس): نگهداری لباس‌ها و پوشاک رسمی خاندان پهلوی همراه با تصاویر تاریخی؛ روایتی جذاب از سبک پوشش دربار
• موزه برادران امیدوار: یادگار سفرهای ماجراجویانه نخستین جهان‌گردان ایرانی با اشیای مردم‌شناسی و آثار فرهنگی از سراسر جهان
• موزه خط و کتابت میرعماد: گنجینه‌ای ارزشمند از هنر خوشنویسی و آثار اساتید برجسته خط ایرانی
• موزه استاد حسین بهزاد (کاخ کرباسی): نمایش آثار فاخر مینیاتور، طراحی و نگارگری از یکی از بزرگ‌ترین هنرمندان معاصر ایران
• موزه نظامی سعدآباد (کاخ شهرام): مجموعه‌ای از سلاح‌ها، مدال‌ها، یونیفرم‌ها و تجهیزات نظامی دوره‌های مختلف با بیش از ۱۱۰ قبضه سلاح شکاری و جنگی ارزشمند از برندهای مطرح جهانی
• موزه آشپزخانه سلطنتی: آشنایی با تجهیزات و شیوه‌های آشپزی دربار پهلوی و آشپزخانه‌ای که دهه‌ها برای خاندان سلطنتی فعال بوده است.
• موزه آب: روایت تاریخ آب، شیوه‌های سنتی آبرسانی و نقش حیاتی آب در تمدن ایران
• موزه هنرهای زیبا (کاخ سیاه): گنجینه‌ای از آثار هنرمندان برجسته ایرانی و بین‌المللی، با معماری خاص مرمر سیاه
• موزه استاد فرشچیان: فضایی ساده و صمیمی که آثار مینیاتوری استاد فرشچیان را در خود جای داده است.
• موزه آلبوم‌های سلطنتی و اسناد تاریخی: مجموعه‌ای کم‌نظیر از تصاویر، اسناد و آلبوم‌های دوران پهلوی اول و دوم

دسترسی و ساعات بازدید کاخ سعدآباد

مجموعه سعدآباد چند درب ورودی دارد که در حال حاضر دو ورودی زعفرانیه و دربند برای رفت و آمد عمومی باز هستند:

•  آدرس کاخ سعدآباد از درب زعفرانیه: تهران، خیابان ولیعصر، خیابان شهید فلاحی ‌«زعفرانیه‌»، انتهای خیابان شهید کمال طاهری
• دسترسی با خودرو شخصی: از خیابان ولیعصر به سمت جنوب حرکت کنید؛ وارد خیابان زعفرانیه (شهید فلاحی) در سمت راست شوید. مستقیم ادامه دهید تا به خیابان شهید طاهری برسید، وارد آن شده و تا انتها بروید؛ در پایان مسیر کاخ سعدآباد قرار دارد.
• دسترسی با تاکسی: با تاکسی به میدان تجریش بروید و به سمت خیابان شهید ملکی حرکت کنید. در ابتدای این خیابان، تاکسی‌های آصف/اسدآباد قرار دارند که شما را به خیابان طاهری می‌رسانند. پس از پیاده شدن، با ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده‌روی به کاخ می‌رسید.
• دسترسی بی‌آرتی: با اتوبوس‌های مقصد تجریش در میدان تجریش پیاده شوید و از آنجا با تاکسی (دسترسی با تاکسی) به کاخ بروید. 
• دسترسی مترو: ایستگاه مترو تجریش (خط ۱)؛ در ضلع غربی میدان، ابتدای خیابان شهید ملکی سوار تاکسی شوید و ادامه مسیر را مشابه مسیر تاکسی طی کنید.
• آدرس کاخ سعدآباد از درب دربند: میدان تجریش، خیابان شهید جعفری، ضلع جنوبی میدان دربند (لوکیشن کاخ سعدآباد روی گوگل مپ)
• دسترسی با خودرو شخصی: از ضلع شمالی میدان تجریش وارد خیابان دربند شوید. مسیر را مستقیم تا میدان دربند ادامه دهید تا به کاخ برسید.
• دسترسی با تاکسی: با تاکسی به میدان تجریش بروید. ابتدای خیابان جعفری سوار تاکسی‌های میدان دربند شوید. 
• اتوبوس BRT: با اتوبوس‌ به میدان قدس یا میدان تجریش بروید. در میدان قدس، کنار ایستگاه مترو سوار تاکسی‌های میدان دربند شوید. یا در میدان تجریش ابتدای خیابان جعفری، با تاکسی‌ به میدان دربند بروید. 
• دسترسی مترو: ایستگاه مترو تجریش (خط ۱)، تاکسی‌های میدان قدس کنار مترو یا تاکسی میدان دربند اول خیابان جعفری، ۱۰ دقیقه پیاده‌روی تا درب ورودی بعد پیاده شدن از تاکسی (برای جزئیات بیشتر به نقشه مترو تهران مراجعه کنید). 
• ساعات بازدید: همه‌روزه از۹:۰۰ تا ۱۸:۰۰ در بهار و تابستان؛ از ۹:۰۰ تا ۱۷:۰۰ در نیمه دوم سال
• هزینه بلیت: اطلاع از قیمت در وب‌سایت مجموعه سعدآباد ؛ خرید اینترنتی بلیت سعدآباد

مجموعه کاخ نیاوران؛ آخرین اقامتگاه سلطنتی

کاخ نیاوران، مدرن‌ترین و متفاوت‌ترین کاخ در میان کاخ‌ های تهران است که تا پیش از انقلاب، محل زندگی محمدرضا پهلوی و خانواده بوده و امروز یکی از جذاب‌ترین کاخ‌ موزه‌های تهران به‌شمار می‌رود. این کاخ واقع در باغی ۱۱ هکتاری شامل چند بنای شاخص از دوره قاجار تا پهلوی دوم مانند کاخ اختصاصی نیاوران، کاخ صاحبقرانیه، کوشک احمدشاهی، کاخ جهان‌نما، کتابخانه اختصاصی و موزه خودروهای سلطنتی است که در سال ۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

کاخ اختصاصی نیاوران (معماری مدرن، سقف بازشو)

کاخ اختصاصی نیاوران با معماری مدرن، نمای آجری نخودی رنگ، ستون‌های سفید بلند و بالکن‌های اختصاصی، از شاخص‌ترین کاخ‌ های شاه در تهران است. فضای داخلی روشن و آراسته با آثار هنری ارزشمند، گچ‌بری‌های استاد عبداللهی و آیینه‌کاری‌های استادانه، جلوه‌ای خاص به این کاخ موزه تهران بخشیده‌اند. مهم‌ترین ویژگی کاخ نیاوران، سقف بازشو آلومینیومی با امکان نور طبیعی و تهویه مناسب است که تجربه بازدید را برای علاقه‌مندان به معماری متفاوت و به‌یادماندنی می‌سازد.

کوشک احمدشاهی (بنای قاجاری در دل مجموعه پهلوی)

کوشک احمدشاهی از کاخ‌های معروف تهران است که به دستور احمدشاه قاجار به‌عنوان اقامتگاه ییلاقی ساخته و در دوره پهلوی، بازسازی و به دفتر کار تبدیل شد. این عمارت دوطبقه (مساحت حدود ۸۰۰ متر) با نمای آجری نخودی، سقف شیروانی و ایوان‌های سرتاسری طبقه دوم با ستون‌های سفید، جلوه‌ای ظریف و متفاوت دارد.

عبور آب قنات از میان کوشک و رسیدن به حوض دایره‌ای مقابل بنا، ویژگی‌ معماری کوشک احمدشاهی است که نمونه‌ای عالی از ترکیب معماری قاجاری با کاربری پهلوی محسوب می‌شود.

کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران

کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران به‌سفارش فرح پهلوی با طراحی عبدالعزیز فرمانفرماییان در کنار کاخ اختصاصی ساخته شد. این ساختمان دو طبقه با دکور شیشه، آینه و برنز، بیشتر شبیه موزه است تا یک کتابخانه ساده و فضایی آرام و هنری ایجاد کرده است. حدود ۲۳ هزار جلد کتاب تاریخ، ادبیات و هنر در آن نگهداری می‌شود و آثار اهدایی شخصیت‌های فرهنگی ایرانی و خارجی نیز در معرض بازدید هستند.

موزه خودروهای اختصاصی کاخ نیاوران

موزه خودروهای کاخ نیاوران در گاراژ قدیمی مجموعه و بخش شمال‌غربی با مساحت حدود ۲۰۰ مترمربع، خودروها و موتورسیکلت‌های خاندان پهلوی را به نمایش می‌گذارد (از سال ۱۳۹۱) و نگاهی ویژه به سبک زندگی درباری دوره پهلوی دارد. از شاخص‌ترین آثار آن می‌توان به رولزرویس فانتوم‌های ۱۹۶۶ و ۱۹۷۷ و موتورسیکلت‌های اختصاصی فرزندان پهلوی اشاره کرد. بازدید از این بخش، تجربه‌ای متفاوت از کاخ موزه‌های تهران و تاریخ معاصر برای علاقه‌مندان به خودروهای کلاسیک و فرهنگ درباری است.

کاخ صاحبقرانیه، شاهکار معماری قاجاری

کاخ صاحبقرانیه تهران واقع در مجموعه نیاوران، یادگار ناصرالدین شاه قاجار است که بعدها محل تصمیمات مهم پهلوی‌ها شد. این کاخ ۲۰۰ ساله با نمای ساده، گچ‌بری‌های ظریف، آیینه‌کاری، مبلمان فرانسوی و فرش‌های دستباف، تجربه‌ای شاهانه و فرهنگی از دوران قاجار و پهلوی را به‌رخ می‌کشد.

دسترسی و ساعات بازدید کاخ نیاوران

• آدرس کاخ نیاوران: میدان شهید باهنر (نیاوران)، ضلع شرقی میدان شهید باهنر (کاخ نیاوران روی گوگل مپ)
• هزینه بلیت: اطلاع از هزینه بلیت و جزئیات در سایت رسمی کاخ نیاوران
• ساعات بازدید: شش ماه نخست سال از ۹:۰۰ تا ۱۹:۰۰ (فروش بلیت تا ۱۷:۰۰)، در پاییز و زمستان از ۸:۰۰ تا ۱۷:۰۰ (بلیت فروشی تا ۱۶:۰۰)
• دسترسی با مترو: از ایستگاه مترو تجریش (خط ۱) با تاکسی‌های تجریش–نیاوران یا تجریش–دزاشیب به ورودی کاخ می‌رسید.
• دسترسی با اتوبوس BRT: بی‌آرتی‌های راه‌آهن–تجریش شما را به میدان تجریش می‌رسانند و از آن‌جا می‌توانید با تاکسی به مجموعه نیاوران بروید.

عمارت مسعودیه؛ پاتوقی برای تاریخ و هنر

عمارت مسعودیه، از شاخص‌ترین یادگارهای کاخ‌ های تهران در دوره قاجار است که شکوه معماری قرن سیزدهم را با گچ‌بری‌ها و کاشی‌کاری‌های ظریف به نمایش می‌گذارد. این عمارت به دستور مسعود میرزا ظل‌السلطان (پسر ناصرالدین شاه) ساخته شد و نقش مهمی در رویدادهای جنبش مشروطه داشت. عمارت مسعودیه به‌خاطر حیاط‌های سرسبز، جزئیات هنری و لوکیشن‌های محبوب عکاسی، یکی از مقاصد دوست‌داشتنی سفر به تهران است. نشستن در حیاط عمارت و لذت بردن از فضا و نوشیدن یک فنجان قهوه در دل تاریخ، تجربه‌ای متفاوت از هنر را به بازدیدکنندگان ارائه می‌دهد.

دسترسی و ساعات بازدید عمارت مسعودیه

• آدرس: خیابان جمهوری، نزدیک به بهارستان، خیابان ملت، تقاطع اکباتان، عمارت مسعودیه (عمارت مسعودیه روی گوگل مپ)
• ساعات بازدید: ۹:۰۰ تا ۱۶:۰۰ (آخر هفته‌ها و تعطیلات را قبل از رفتن، بررسی کنید)
• هزینه بازدید: ورودی دارد.
• دسترسی با مترو: ایستگاه مترو ملت، پیاده‌روی کوتاه از خیابان اکباتان تا ورودی عمارت؛ ایستگاه مترو بهارستان، پیاده‌روی از ضلع جنوب غربی میدان و خیابان اکباتان تا ورودی عمارت
• دسترسی با اتوبوس: خط BRT میدان بهارستان–میدان جمهوری

سایر عمارت‌های تاریخی و کاخ های تهران

تهران پر است از عمارت‌های تاریخی که داستان هنر، فرهنگ و تاریخ ایران را به‌شکل بصری روایت می‌کنند. برخی از این بناها امروزه به موزه، کتابخانه یا فضای فرهنگی تبدیل شده‌اند:

• کاخ مرمر (موزه هنر ایران): کاخی با سردر ورودی تلفیقی از هنر پارسی، اصفهانی و سبک نئوکلاسیک غربی و معماری منحصر بفرد گنبدی که در خیابان ولیعصر، بین خیابان امام خمینی و جمهوری قرار دارد. (کاخ موزه مرمر در گوگل مپ)
• عمارت باغ فردوس (میزبان موزه سینما): باغ فردوس با فضای سرسبز و معماری چشم‌نواز در بهار و پاییز یکی از بهترین مقاصد هنری و عکاسی پایتخت است. واقع در بخش شمالی خیابان ولیعصر، محله باغ فردوس، نرسیده به میدان تجریش (عمارت باغ فردوس روی گوگل مپ)
• عمارت کلاه‌فرنگی عشرت‌آباد: این عمارت با معماری شش‌ضلعی و گنبد مرکزی، و ترکیب جذاب سبک سنتی ایرانی و الهام غربی، یکی از قدیمی‌ترین بناهای قاجاری منطقه شرق پایتخت در نزدیکی بزرگراه شهید صیاد شیرازی و میدان سپاه، محدوده پادگان عشرت آباد است. امکان بازدید عمومی وجود ندارد. (عمارت کلاه فرنگی عشرت آباد روی گوگل مپ)
• کاخ یاقوت (امروز بیمارستان قلب دکتر لواسانی): نخستین بنای ایرانی بدون تاثیر معماری ایرانی که ناصرالدین شاه در ۳۹ سالگی به خودش هدیه داد؛ واقع در سرخه حصار، انتهای اتوبان شهید همت (زین الدین)، اول جاده آبعلی (کاخ یاقوت روی گوگل مپ)
• کاخ شهربانی یا ساختمان ۹ وزارت امور خارجه: بنایی با معماری نئوکلاسیک اما تزئینات و نماسازی از معماری ایران باستان با نمای بیرونی شبیه تخت جمشید که در حد فاصل خیابان سی‌تیر و خیابان امام‌خمینی قرار دارد. (کاخ شهربانی روی گوگل مپ)
• عمارت بهارستان: جاذبه تاریخی از دوران قاجار ساخت معماران ایرانی و اروپایی که در خیابان مصطفی خمینی، ضلع شرقی میدان بهارستان واقع شده است. (عمارت بهارستان روی گوگل مپ)

مقایسه کاخ ‌های تهران (برای تصمیم‌گیری سریع)

کاخ‌ها و عمارت‌های تاریخی تهران روایت‌گر داستان‌های دوران قاجار و پهلوی هستند. اگر می‌خواهید در یک نگاه بهترین گزینه‌ برای بازدید، عکاسی یا پیاده‌روی را پیدا کنید، جدول زیر را از دست ندهید:

جمع‌بندی

بازدید از کاخ ‌های تهران فرصتی استثنایی برای آشنایی با تاریخ، هنر و سبک زندگی شاهان گذشته است. از کاخ ‌های معروف تهران مانند گلستان، سعدآباد و نیاوران گرفته تا عمارت‌های کمتر شناخته‌شده مثل مسعودیه، هر مجموعه داستان و جذابیت خودش را دارد. اگر دنبال تجربه‌ای هم‌زمان از تاریخ، معماری و طبیعت هستید، برنامه‌ریزی برای بازدید از کاخ موزه‌های تهران بهترین گزینه است. شما کدام کاخ را بیشتر دوست دارید یا تجربه بازدید از کدام کاخ برایتان خاطره‌انگیز بوده است؟ تجربه خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید!