کاخ گلستان، مجموعهای تاریخی در مرکز تهران است که قدمت آن به حدود چهارصد سال میرسد و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. این مجموعه نمونهای مهم از تلفیق عناصر معماری ایرانی با ویژگیهای معماری اروپایی در دورههای مختلف به شمار میرود. در این مقاله، شما را قدم به قدم به دل این مجموعه باشکوه میبریم. تاریخچه پرفرازونشیب آن را مرور میکنیم و آخرین اطلاعات سال ۱۴۰۴ برای بازدید را در اختیار شما قرار میدهیم.
تاریخچه کاخ گلستان؛ از ارگ صفوی تا شکوه قاجار
کاخ گلستان امروز، حاصل رشد تدریجی هستهای تاریخی است که قدمتش به روزگار صفویان بازمیگردد. در دوره صفویه، تهران شهر بزرگی نبود، بلکه منطقهای با باغها و مزارع فراوان بود. در میانه این فضای سبز، یک ارگ یا قلعه مستحکم توسط شاهان صفوی ساخته شد تا به عنوان اقامتگاه موقت یا مقر حکومتی در سفرهایشان به این منطقه مورد استفاده قرار بگیرد. این ارگ، هسته اولیه و قدیمیترین بخش مجموعه کاخ گلستان امروزی است.
پیریزی در دوره زندیه
پایهگذاری کاخ گلستان در عصر زندیه، با اقدام کریمخان زند و ساخت دیوانخانه عالی، معروف به تالار کریمخانی در دل ارگ صفوی تهران شکل گرفت. اگرچه کریمخان هرگز از این بنای باشکوه بهره نبرد، اما این دیوانخانه چنان استوار و باکیفیت بنا شده بود که پس از انتخاب تهران به پایتختی توسط آقامحمدخان قاجار، به عنوان پایه اصلی توسعه کاخ به کار گرفته شد و حتی تخت مرمر نمادین نیز در آن جای گرفت.
دوران طلایی ناصرالدین شاه و تأثیر سفرهای اروپایی
دوران طلایی کاخ گلستان، بیتردید با سلطنت ناصرالدین شاه رقم خورد. سفرهای او به اروپا، ذائقهای جدید و علاقهای وافر به هنر و معماری روز دنیا به همراه آورد. نتیجه، ساخت شاهکارهایی مانند شمسالعماره، تالار آینه و تالار سلام بود. در این دوره، کاخ گلستان به نمایشگاهی بدل شد که در آن، نبوغ هنرمندان ایرانی در تلفیق با عناصر معماری اروپایی، سبکی بینظیر خلق کرد.
وقایع تاریخی مهم (تاجگذاریها و مشروطه)
کاخ گلستان تنها به یک عمارت سلطنتی ساده محدود نمیشود، بلکه این کاخ صحنهای است که بخش بزرگی از تاریخ معاصر ایران بر آن به نمایش درآمده است. وقایع تاریخی مهم اتفاق افتاده در کاخ گلستان عبارتند از:
- تاجگذاری احمدشاه قاجار (۳۰ تیر ۱۲۹۳)
- تاجگذاری رضاشاه پهلوی (۴ اردیبهشت ۱۳۰۵)
- تاجگذاری محمدرضا پهلوی (۴ آبان ۱۳۴۶)
- امضای فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه (۱۳ مرداد ۱۲۸۵)
اگر به بازدید از کاخ موزههای تهران علاقمندید، به مقاله «کاخ سعدآباد تهران» سر بزنید.
جاهای دیدنی کاخ گلستان؛ گشتی در تالارها و عمارتها
هر عمارت و تالار در کاخ گلستان داستانی منحصربهفرد دارد که زیبایی معماری و تاریخ آن را دوچندان میکند. در این بخش، شما را به دل مهمترین بخشهای دیدنی کاخ گلستان میبریم تا خودتان زیبایی و قدمت آنها را احساس کنید.
شمسالعماره؛ اولین آسمانخراش تهران
شمسالعماره یک عمارت پنج طبقه بلندقامت است که در سال ۱۲۴۴ شمسی به دستور ناصرالدین شاه ساخته شد و میتوان آن را نخستین آسمانخراش تهران دانست. ساختار این عمارت، تلفیق جالبی از معماری ایرانی با ایوانها، بادگیر و نقاشیهای دیواری و تاثیرات اروپایی شامل پنجرههای بزرگ و نماهای گچبری است. همچنین، برج ساعت معروف شمسالعماره که نخستین ساعت عمومی تهران روی آن نصب شد، هنوز هم نمادی از گذر زمان در دل تاریخ محسوب میشود.
در حال حاضر، بازدید از داخل شمسالعماره به دلیل مسائل حفاظتی، ممکن است فقط محدود به طبقه اول باشد.
ایوان تخت مرمر؛ قدیمیترین بنای مجموعه
ایوان تخت مرمر که قدمتش به دوره کریمخان زند بازمیگردد، قدیمیترین بخش کاخ گلستان است. در واقع، تخت مرمر معروف که از ۶۵ قطعه مرمر متصل به هم ساخته شده و با نقوش انسانی، حیوانی و گیاهی تزیین شده، در این ایوان قرار دارد. جالب است بدانید که این مکان در گذشته محل تشریفات رسمی و بار عام شاهان قاجار بود.
تالار آینه؛ شاهکار کمالالملک
تالار آینه، تالاری کوچک اما خیرهکننده محسوب میشود که بیشتر به خاطر نقاشی معروف کمالالملک از آن مشهور شده است. آینهکاریهای پیچیده و گچبریهای طلاکاری شده در این تالار، فضایی رویایی ایجاد میکنند. شاید به همین دلیل هم در گذشته برای پذیرایی از مهمانان ویژه و جلسات خصوصی مورد استفاده قرار میگرفت.
تابلوی تالار آینه اثر استاد محمد غفاری، که حاصل پنج تا هفت سال کار مستمر او بود، فضا را بسیار باشکوهتر و گستردهتر از تالار واقعی در کاخ گلستان به تصویر کشیده است. این اثر چنان مهم بود که او برای اولین بار آن را با لقب «کمالالملک» امضا کرد، لقبی که پس از اتمام این تابلو از سوی ناصرالدینشاه به او اعطا شد.
خلوت کریمخانی؛ آرامگاه ناصرالدین شاه
خلوت کریمخانی به عنوان فضایی دنج و سرپوشیده، در گذشته بخشی از اندرونی کاخ بوده است. پس از ترور ناصرالدین شاه در حرم شاه عبدالعظیم، پیکر او ابتدا در این مکان به خاک سپرده شد، اما بعدا به مقبرهای در شهرری منتقل گردید. امروزه سنگ قبر اولیه او و همچنین سنگآبهای تاریخی در این محل نگهداری میشوند.
عمارت بادگیر و حوضخانه
عمارت بادگیر، نمونه اعلای هنر خنکسازی طبیعی در معماری سنتی ایران محسوب میشود. بادگیرهای بلند، هوا را به داخل حوضخانه که زیرزمینی خنک با حوض مرمرین است هدایت میکردند و این فضا در تابستانها به عنوان یخچال طبیعی و محل استراحت استفاده میشد. در ضمن، تزیینات نقاشی دیواری و آینهکاری در حوضخانه بسیار دیدنی است.
تالار سلام و تالار برلیان
تالار سلام یا تاجگذاری، پس از سفر ناصرالدین شاه به اروپا و الهام گرفتن او از سالنهای بارگاه سلطنتی اروپایی ساخته شد. این تالار بزرگ با فرشهای گرانبها، لوسترهای عظیم و تزئینات طلاکاری شده، مخصوص مراسم رسمی و استقبال از سفیران بود. تاج کیانی و تخت نادری نیز زمانی در این تالار نگهداری میشدند.
تالار برلیان یا الماس نیز در همسایگی تالار سلام قرار دارد و به دلیل آینهکاریهای درخشان و کریستالهای زیبا که شبیه برلیان هستند، به این نام معروف شده است. این تالار برای ضیافتهای خصوصیتر مورد استفاده قرار میگرفت.
کاخ ابیض (موزه مردمشناسی)
کاخ ابیض، کاخ سفیدرنگ و زیبایی است که با معماری کاملا اروپایی (شبیه عمارتهای قرن نوزدهم اروپا)، در اواخر دوره قاجار و برای پذیرایی از مهمانان عالیرتبه خارجی ساخته شد. این کاخ امروزه به عنوان موزه مردمشناسی فعالیت میکند و غرفههای آن، آداب و رسوم، پوشاک و شیوه زندگی اقوام مختلف ایران را به نمایش میگذارند. بنابراین، بازدید از این موزه میتواند درک جالبی از فرهنگ بومی ایران به بازدیدکنندگان بدهد.
اگر قصد گشتوگذار در جاهای دیدنی تهران را دارید، مقاله «کاخ نیاوران تهران» را از دست ندهید!
معماری کاخ گلستان؛ تلاقی هنر شرق و غرب
معماری کاخ گلستان، جلوهگاه همنشینی هنر ناب ایرانی و نوآوریهای الهامگرفته از اروپاست، جایی که سه عنصر کاشیکاریهای هفترنگ، آینهکاریها و ارسیهای رنگی، این گفتوگوی هنری را روایت میکنند.
- کاشیهای روایتگر با نقشهایی از منظره و چهره، تحولی تحت تاثیر نقاشی غربی را نشان میدهند.
- آینهکاریهای خیرهکننده در تالارهایی مانند تالار آینه، با انعکاس نور و تلفیق با گچبری طلایی، شکوهی کمنظیر میآفرینند.
- پنجرههای ارسی با شیشههای رنگین نیز نقوش و نوری ملایم را بر فضای داخلی میپاشند و هوشمندی معماران در بهکارگیری نور را به نمایش میگذارند.
این سه رکن در کنار هم، سبکی یگانه خلق کردهاند که اصالت را با نوگرایی درمیآمیزد.
راهنمای بازدید از کاخ گلستان (اطلاعات کاربردی)
اگر با خواندن مقاله ما کنجکاو شدهاید که کاخ گلستان را از نزدیک ببینید، این راهنما به شما کمک میکند تا بازدید خود را به بهترین شکل ممکن برنامهریزی کنید. جدول زیر، قیمت بلیط کاخ گلستان در سال ۱۴۰۴ را برای بازدیدکنندگان ایرانی و خارجی نشان میدهد.
|
نام بخش |
قیمت بلیط برای بازدیدکنندگان ایرانی |
قیمت بلیط برای بازدیدکنندگان خارجی |
|
ورودی محوطه یا فضای سبز |
۳۰,۰۰۰ تومان |
۶۵۰,۰۰۰ تومان |
|
موزه مردمشناسی، تخت مرمر، عمارت بادگیر و عمارت الماس (هر کدام با بلیط مجزا) |
هر کدام ۳۰,۰۰۰ تومان |
- |
|
نگارخانه یا بخش اصلی کاخ |
۶۰,۰۰۰ تومان |
- |
آدرس و مسیرهای دسترسی (مترو بهترین گزینه است)
آدرس کاخ گلستان، تهران، میدان ۱۵ خرداد (ارگ) و خیابان داور است. بهترین گزینه برای دسترسی، استفاده از مترو بوده که نزدیکترین ایستگاه آن ایستگاه ۱۵ خرداد بر روی خط ۱ است. البته پس از خروج از ایستگاه، باید ۵ تا ۷ دقیقه به سمت شمال بازار بزرگ تهران پیادهروی کنید تا به ورودی اصلی کاخ برسید. امکان دسترسی با بیآرتی خطوط منتهی به میدان ارگ نیز وجود دارد، اما به دلیل قرارگیری در محدوده طرح ترافیک، استفاده از خودروی شخصی توصیه نمیشود.
اگر هم میخواهید با تاکسی به کاخ گلستان بروید، میتوانید در یکی از ایستگاههای تاکسی در میدان انقلاب، میدان فاطمی، فلکه دوم صادقیه و خیابان جمهوری سوار تاکسی شده و در میدان پانزده خرداد یا چهارراه گلوبندک پیاده شوید.
|
نوع وسیله نقلیه |
ایستگاه مقصد |
فاصله تا کاخ |
|
مترو |
ایستگاه ۱۵ خرداد (خط ۱) |
۵ تا ۷ دقیقه پیادهروی |
|
بی آر تی |
ایستگاه گلوبندک |
۵ تا ۱۰ دقیقه پیادهروی |
|
تاکسی |
ایستگاه گلوبندک |
۵ تا ۱۰ دقیقه پیادهروی |
ساعات بازدید و بهترین زمان برای عکاسی
ساعت کاری کاخ گلستان در نیمه نخست سال (بهار و تابستان) از ۹:۰۰ صبح تا ۱۸:۰۰ بعدازظهر و در نیمه دوم سال (پاییز و زمستان) از ۹:۰۰ صبح تا ۱۷:۰۰ بعدازظهر است. دربهای مجموعه معمولا یک ساعت پیش از پایان وقت اداری بسته میشوند. همچنین، کاخ گلستان در روزهای تعطیل رسمی باز نیست.
بهترین زمان برای عکاسی از کاخ گلستان، ساعات اولیه روز یعنی ۹ تا ۱۱ صبح است. در واقع، نور ملایم و سایههای مشخص در این ساعات روز، باعث میشود که نمای بیرونی عمارتها، باغ و حوضها در عکسها زیباتر بیفتند.
گشتوگذار در داخل کاخ گلستان حدود ۲ ساعت طول میکشد. به همین دلیل، اگر میخواهید با فراغ بال همه جای مجموعه را ببینید و عکس بگیرید، از همان اول صبح مراجعه کنید.
نکات مهم پیش از بازدید از کاخ گلستان
لازم است چند نکته را قبل از بازدید از کاخ گلستان به شما گوشزد کنیم:
- عکاسی در تالارها و موزههای داخل مجموعه طبق یک قانون کلی، ممنوع است و استفاده از فلش و پایه دوربین (تریپاد) نیز به طور کلی مجاز نیست.
- همراه داشتن کولهپشتی بزرگ، چمدان یا کیفهای حجیم در فضای داخلی تالارها معمولا ممنوع است و باید این وسایل را در قسمت امانات تحویل دهید.
- به هیچکدام از آثار تاریخی، دیوارها، ویترینها و اشیاء داخل کاخ دست نزنید.
برای عکاسی حرفهای یا استفاده از تجهیزات خاص در داخل تالارهای کاخ گلستان، حتما پیش از مراجعه با مدیریت کاخ هماهنگیهای لازم را انجام دهید، زیرا ممکن است به مجوز نیاز داشته باشید.
جاهای دیدنی اطراف کاخ گلستان
اطراف کاخ گلستان مملو از جاذبههایی است که گردش یک روزه در قلب تهران قدیم را بسیار جذاب میکند. میتوانید بازدید از کاخ را با گشتوگذار در این نقاط کامل کنید:
- بازار بزرگ تهران: بازار بزرگ تهران درست در همسایگی کاخ گلستان قرار دارد و بخش جداییناپذیری از این منطقه است. قدم زدن در این بازار شلوغ با معماری قدیمی، حالوهوای سنتی و پرجنبوجوش تهران را برای شما زنده نگه میدارد.
- کوچه مروی: این کوچه یکی از قدیمیترین کوچههای تهران است که از مقابل شمسالعماره شروع میشود و یکی از نقاط معروف برای خرید لوازم آرایشی و بهداشتی است.
- پارک شهر: پارک شهر نیز قدیمیترین پارک شهر تهران است که در فاصله حدودا ۷۰۰ متری کاخ قرار دارد و با فضای سرسبز خود، مکانی عالی برای استراحت مهیا میکند. همچنین میتوانید از بخشهایی مثل آکواریوم، باغ پرندگان، دریاچه مصنوعی و موزه صلح درون این پارک دیدن کنید.
جمعبندی
کاخ گلستان، روایتگر شکوه هنر در دوره قاجار و گذار ایران به دوران مدرن است. این مجموعه که در یونسکو نیز ثبت جهانی شده، با تالارهای آینهکاری شده، عمارتهای بلند و موزههای غنی، نمونه بیهمتایی از تلفیق معماری ایرانی و اروپایی را به نمایش میگذارد. در نتیجه، هر ایرانی حداقل برای یک بار هم که شده باید از این کاخ کهن دیدن کند.
شما چطور؟ آیا تا به حال از کاخ گلستان بازدید کردهاید؟ کدام تالار یا عمارت کاخ گلستان را بیشتر دوست داشتید؟ تجربیات خود را با ما و دیگر خوانندگان در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.
دیدگاهها
به گفتگو بپیوندید
اولین کسی باشید که نظر خود را ثبت میکند!