ایران پهناور تا سال 2026 دقیقا ۳۰ اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد. نخستین آثاری که در ایران به فهرست میراث جهانی اضافه شدند چغازنبیل در خوزستان، تخت جمشید در استان فارس و میدان نقش جهان در اصفهان بودند. از سال 1979 تابهحال ۲۷ اثر دیگر به این فهرست اضافه شده و حالا هم ۵۶ اثر در فهرست پیشنهادی ایران برای ورود به میراث جهانی قرار دارد. فهرست کامل آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی ایران که ثبت جهانی شدهاند را در ادامه با جزییات کامل بررسی میکنیم.
فهرست میراث جهانی یونسکو چیست؟
میراث جهانی یونسکو (World Heritage Sites) مجموعه مکانهای فرهنگی یا طبیعی ثبتشده در UNESCO از سراسر جهان را در برمیگیرد. کمیته میراث جهانی یونسکو هر ساله آثاری از جنگلها، کوهها، آبگیرها، صحراها، بقعهها، ساختمانها یا شهرها را برای اضافه کردن به این فهرست برمیگزیند. مجموعههایی که در این فهرست قرار بگیرند بر اساس کنوانسیون حفاظت از میراث جهان، به تمام انسانهای زمین تعلق دارند و دولتها موظف به نگهداری درست از آنها هستند.
تا ماه جولای سال 2026 در سراسر جهان تعداد ۱۲۷۳ مجموعه در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده که سهم ایران از آن ۳۰ مجموعه است. از آثار چند هزار ساله مثل تخت جمشید، ارگ بم، پاسارگاد و... گرفته تا مجموعههای کمسنوسالتر مانند بازار تبریز، کاخ گلستان، راهآهن سراسری ایران و... آثار متنوعی از ایران در این فهرست به چشم میخورند. بعضی از این مجموعهها مثل بیستون یک مکان خاص را نشان میدهند درحالی که مجموعهای مثل کاروانسرای ایرانی شامل ۵۴ کاروانسرای مختلف است که در جاهای مختلف پراکنده هستند.
فهرست میراث جهانی جنوب و شرق ایران
بعضیها تصور میکنند جنوب ایران بهخصوص در بخشهای شرقی به جز بیابان و کویر هیچ چیز دیگری ندارد؛ آثار فرهنگی و طبیعی بینظیر و متنوعی که در بخشهای جنوبی و شرقی ایران قرار دارد، به سادگی نظر این افراد را تغییر میدهد.
۱. تخت جمشید
یکی از نخستین آثار باستانی ایران که در سال 1979 به ثبت جهانی در میراث یونسکو رسید، تخت جمشید است. تخت جمشید که آن را به نام پارسه یا پرسپولیس هم میشناسند یکی از باشکوهترین شهرهای باستانی ایران است. در این مجموعه عظیم، باقیمانده کاخها و بناهایی وجود دارد که زمان ساخت آنها به دوران حکومت داریوش بزرگ، خشایارشا و اردشیر اول بازمیگردد. مجموعه تخت جمشید به عنوان یکی از دیدنیترین آثار ملی ثبت شده در ایران در شهرستان مرودشت استان فارس قرار دارد.
۲. پاسارگاد
پاسارگاد یکی دیگر از مجموعههای تاریخی مشهور جنوب غربی ایران است که از دوران هخامنشیان به جا مانده. این مجموعه به عنوان پنجمین اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی در ایران، در سال 2004 توانست با دریافت صد درصد آرا در نشست یونسکو به این فهرست افزوده شود. پاسارگاد درواقع شهری بوده که در دشتی بلند میان حصاری از کوهستان بنا شده بود. آثار باستانی متنوعی در این مجموعه وجود دارد که عبارتاند از:
- آرامگاه کوروش بزرگ
- باغ سلطنتی پاسارگاد
- کاخ دروازه
- کاخ بار عام
- کاخ اختصاصی
- کوشک و ابنما
- آرامگاه کمبوجیه
- کاروانسرای مظفری
- تنگه بلاغی
۳. شهر سوخته
مجموعه شهر سوخته بقایای شهری باستانی است که حدود ۶ هزار سال قدمت دارد و با تمدن جیرفت در عصر برنز همزمان است. این شهر وسعتی حدود ۲۸۰ هکتار داشته که در ۵ بخش مسکونی، مرکزی، صنعتی، بناهای یادمانی و گورستان طراحی شده بود. در عملیاتهای باستانشناسی مختلف آثار باستانی متنوعی در شهر سوخته پیدا شده که به دوران تاریخی گوناگونی بازمیگردند. شهر سوخته اکنون در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد.
۴. شوش
شهر باستانی شوش در خوزستان یکی از قدیمیترین سکونتگاههای شناختهشده در سراسر جهان است که احتمالا چیزی حدود ۴ هزار سال قبل از میلاد مسیح ساخته شده. این شهر باستانی روزگاری محل برخورد تمدنهای میانرودان و ایلامیان بوده که هر کدام تاثیر خود را بر این منطقه تاریخی گذاشتهاند. پادشاهی ایلام در ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد به پایتختی شوش آغاز شد و بعد هم هخامنشیان در زمان حکومت کوروش بزرگ آن را فتح کردند.
۵. چشمانداز باستانشناسی ساسانی منطقه فارس
در سال 2018 آثار به جامانده از دوران ساسانی در شهرستانهای فیروزآباد، کازرون و سروستان در قالب چشمانداز باستانشناسی ساسانی منطقه فارس به ثبت جهانی رسیدند. آثار باستانی متعددی در این مجموعه قرار دارند که عبارتاند از:
- شهر باستانی بیشاپور
- غار شاپور
- کاخ ساسانی سروستان
- شهر باستانی اردشیر خوره
- کاخ اردشیر بابکان
- قلعه دختر
- نقش برجسته دیهیم گذاری
- نقش برجسته پیروزی اردشیر بر اردوان
۶. دشت لوت
دشت لوت یا همان کویر لوت نخستین اثر طبیعی ایران است که در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسید. کشفیات مهمی که در این دشت انجام شده به خاطر سابقه بیش از ۵ هزار ساله تمدن در حاشیه دشت لوت است. درفش ۵ هزار ساله شهداد که قدیمیترین درفش جهان به حساب میآید هم در این منطقه کشف شده. کویر لوت با مساحتی بیش از ۴۰ هزار کیلومتر مربع بخشهایی از کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی را در بر گرفته و حدود ۱۰ درصد از وسعت ایران را تشکیل میدهد.
۷. چشمانداز فرهنگی ارگ بم
ارگ بم یکی از مشهورترین بناهای تاریخی سراسر ایران است که چسبیده به شهر بم در استان کرمان قرار دارد. این ارگ تاریخی در نزدیکی جاده ابریشم بنا شده بود و در روایتهای مختلف تاریخ آن را به دوران اشکانی و هخامنشی مربوط میدانند. در دی ماه سال ۱۳۸۲ زلزلهای به شدت ۶.۶ ریشتر ارگ تاریخ بم را لرزاند و آسیبهای زیادی به آن وارد کرد. به محض بروز حادثه یونسکو وارد عمل شد و با همکاری کشورهای مختلف برای بازسازی این مجموعه به دولت ایران کمک کرد. قدمت باستانشناسی ارگ بم به طور دقیق مشخص نیست اما سکونت انسان در این منطقه را به ۵۰۰ تا ۳۰۰ سال قبل از میلاد مربوط میدانند.
فهرست میراث جهانی مرکز ایران
بیشترین تعداد آثار فرهنگی ثبت شده در ایران را میتوان در بخشهای مرکزی پیدا کرد.
۱. میدان نقش جهان
میدان نقش جهان اصفهان که اصلیترین جای دیدنی این شهر به حساب میآید، در کنار تخت جمشید و چغازنبیل نخستین مجموعههایی بودند که از ایران در فهرست میراث جهانی ثبت شدند. باشکوهترین بناهای تاریخی دوران صفوی دورتادور این میدان را احاطه کردهاند. میدان نقش جهان به شکلی که امروزه دیده میشود در دوره سلطنت شاه عباس صفوی ساخته شد. بناهایی که در مجموعه میدان نقش جهان قرار دارند عبارتاند از:
- عالی قاپو
- مسجد شاه (مسجد امام)
- مسجد شیخ لطفالله
- سردر قیصریه
۲. گنبد سلطانیه
گنبد سلطانیه آرامگاه سلطان محمد خدابنده ملقب به اُلجایتو، هشتمین سلطان مغول است. این بنا به عنوان یکی از مهمترین آثار معماری ایرانی اسلامی حدود ۷۰۰ سال پیش در شهر قدیم سلطانیه ساخته شده. گنبد سلطانیه به شکل هشت ضلعی است و ۸ مناره هم در آن به چشم میخورند. این بنا با رنگ فیروزهای خود از تمام نقاط شهر پیداست و باشکوهترین ساختمانی است که به شیوه آذری در ایران ساخته شده.
۳. باغ ایرانی
منظور از باغ ایرانی باغهایی است که با معماری خاص ایرانی ساخته شدهاند. عناصر هندسی این معماری را میتوان در کوشکها، درختان، آبنماها و... دید. باغ ایرانی همان چیزی است که در ادبیات به آن بوستان میگفتند. سه معیار مهم باغ ایرانی مسیر عبور جوی آب، دیوارهای بلند در اطراف و عمارت تابستانی است. ریشه این نوع از معماری را در باغ ایرانی پاسارگاد میدانند. در مجموعه باغ ایرانی عمارتهای مختلفی از استانهای مازندران، اصفهان، خراسان جنوبی، کرمان، فارس و یزد به ثبت رسیدهاند که عبارتاند از:
- ارم
- چهلستون
- فین
- عباساباد
- باغ شازده
- دولتآباد
- پهلوانپور
- اکبریه
۴. مسجد جامع اصفهان
مسجد جامع اصفهان که به نام مسجد عتیق هم شناخته میشود یکی از قدیمیترین بناهای مذهبی ایران است. این بنا بخشهای مختلفی از جمله گنبد نظامالملک، شبستانها، ایوانها، مدرسه مظفری، محراب الجایتو و... تشکیل شده که هر کدام سیر معماری ایرانی اسلامی در دورههای مختلف را نشان میدهد. مسجد جامع اصفهان به خاطر اینکه منعکسکننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است در فهرست آثار ملی ثبت شده در ایران قرار گرفته.
۵. کاخ گلستان
مجموعه کاخ گلستان در تهران بناهایی از زمانهای مختلف را در خود جای داده است. ساخت بنای اصلی کاخ گلستان به دوران شاه طهماسب یکم بازمیگردد و بخشهای دیگر در زمان قاجار به آن اضافه شدهاند. کاخ گلستان در سال 2013 به فهرست میراث جهانی یونسکو اضافه شد. امروزه این مجموعه به عنوان یک کاخ موزه به روی گردشگران باز است و آثار تاریخی هنری مختلفی را در کنار عمارتهای دیدنی به نمایش میگذارد.
۶. چشمانداز فرهنگی میمند
میمند یک روستای صخرهای چندهزارساله است که در استان کرمان قرار دارد. این بنای تاریخی را یکی از نخستین سکونتگاههای بشر در ایران میدانند. در مجموعه تاریخی روستای میمند آثار باستانی مختلفی مثل آتشکده و حمام قدیمی قرار دارد. اهالی میمند کشاورزان و دامداران نیمهعشایری هستند که آداب و رسوم خاص خود را دارند و هنوز هم از کلمات پارسی پهلوی در گویش خود استفاده میکنند.
۷. قنات ایرانی
فناوریهای مربوط به احداث و حفر قنات در ایران باعث شده که مجموعهای به نام قنات ایرانی در سال 2016 به فهرست جهانی میراث یونسکو اضافه شود. قناتهای این مجموعه در استانهای خراسان رضوی، خراسان جنوبی، یزد، کرمان، مرکزی و اصفهان در قالب ۱۱ اثر تاریخی زیر گردآوری شدهاند:
- قنات قصبه گناباد
- قنات بلده فردوس
- قنات حسنآباد مشیر
- قنات باغ زارچ
- قنات ابراهیمآباد اراک
- قنات مزدآباد
- قنات عمومی وروان
- قنات مون
- قنات گوهرریز جوپار
- قنات اکبرآباد بم
- قنات قاسمآباد بم
۸. شهر تاریخی یزد
شهر یزد به عنوان یکی از مقصدهای گردشگری ایران در سال 2017 به خاطر بافت تاریخیاش به فهرست آثار ملی ثبتشده ایران وارد شد. بافت و ساخت معماری منحصربهفرد یزد از بارزترین نمونههای معماری خاص اقلیمهای گرم و خشک در جهان است. در مرکز هر محله در یزد معمولا حمام، بازارچه، آب انبار، مسجد، حسینیه و جوی آب قرار دارد که هنوز هم در بافت سنتی این شهر میتوان آنها را دید. بادگیرها، منارهها و گنبدها هم از دیگر شاخصههای ظاهری معماری خاص این منطقه هستند.
۹. راهآهن سراسری ایران
سامانه راهآهن سراسری ایران به طول بیش از ۱۵ هزار کیلومتر علاوهبر اینکه از لحاظ فناوری ساخت و کیفیت در رتبه بالایی قرار دارد، از بعد گردشگری و مناظر طبیعی هم در جهان کمنظیر است. به همین خاطر در سال 2021 راهآهن سراسری ایران با جاذبههای طبیعی مسیرهایش، بناها، پلها، ایستگاهها و لوکوموتیوهای تاریخیاش به فهرست میراث جهانی یونسکو وارد شد. سامانه راهآهن سراسری ایران از بیشتر استانهای کشور عبور میکند.
۱۰. کاروانسرای ایرانی
کاروانسراها یکی از مهمترین شکلهای معماری ایرانی هستند که مسیر توسعه را در طول تاریخ بر این مرزوبوم باز گذاشته. مجموعه کاروانسرای ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو شامل ۵۴ کاروانسراست که از بین ۲۰۰ مورد انتخاب شدهاند و هیچ کدام از آنها نقشه تکراری و مشابه به هم ندارند. کاروانسراهای ایرانی ثبت شده در این فهرست از دوران ساسانی تا قاجار را پوشش میدهند و معروفترینهایشان عبارتاند از:
- دیر گچین
- قلعه سنگی
- رباط شرف
- فخر داوود
- امینآباد
- مرنجاب
- قصر بهرام
- سنگی آهوان
- عباسآباد شاهرود
- برازجان
- سعدالسلطنه
- رباط قلی
۱۱. هگمتانه
هگمتانه یکی از قدیمیترین شهرهای ایران و نخستین پایتخت این سرزمین بوده که یونانیان آن را به نام اکباتان میشناختند. پادشاهی مادها در این شهر بنا شده بود و در کنار آتن یونان، رم ایتالیا و شوش خوزستان، از معدود شهرهای باستانی جهان است که همچنان باقی مانده. ساخت این شهر با به دیاکو نسبت میدهند و میگویند در آن زمان هگمتانه ۷ دیوار داشته که هر کدام به رنگ یکی از سیارهها بوده. این شهر باستانی حالا در استان همدان قرار دارد و از سال 2024 به فهرست جهانی میراث یونسکو وارد شده.
۱۲. قلعه الموت و استحکامات مرتبط با آن
قلعه الموت در قزوین به تازگی در سال 2026 به فهرست میراث جهانی یونسکو وارد شده. این مجموعه شامل قلعه الموت و ۶ تا از استحکامات مرتبط با آن است که از نظر موقعیت مکانی در چشمانداز کوههای البرز قرار دارند. الموت از اواخر قرن ۱۱ میلادی به عنوان مرکز سیاسی و نظامی اسماعیلیان فعالیت داشت. این شبکه مستحکم به عنوان پناهگاه و قطب علمی فرهنگی جامعه اسماعیلیان نزاری عمل میکرد و تا سقوط الموت در سال ۱۲۵۶ هم پایدار بود. قلعه الموت در حال حاضر در استان قزوین قرار دارد.
فهرست میراث جهانی شمال و غرب ایران
بخشهای شمالی، شمال غربی و غربی ایران آثار متعددی دارند که در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
۱. چغازنبیل
نخستین اثری که در سال 1979 از ایران به عنوان یک میراث فرهنگی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید چغازنبیل بود. چغازنبیل یک نیایشگاه باستانی است که زمان ساخت آن به حدود ۱۲۵۰ سال پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. این عبادتگاه را ایلامیها در شهر دوراونتش ساخته بودند که حالا تنها بخش بهجامانده از شهر همین سازه است. ایلامیها این نیایشگاه را در ستایش اینشوشیانک، ایزد نگهبان شوش ساخته بودند. چغازنبیل در نزدیکی شوش، در استان خوزستان قرار دارد.
۲. تخت سلیمان
تخت سلیمان که با نام آتشکده آذرگشسپ هم شناخته میشود مجموعهای تاریخی در آذربایجان غربی است که در شهرستان تکاب قرار دارد. این مجموعه شامل چند بنای تاریخی مثل آتشکده معروف ساسانی است که در پیرامون یک دریاچه طبیعی ساخته شده بودند. آثاری که در تخت سلیمان یافت میشوند مربوط به دورههای تاریخی مختلف از جمله اشکانیان، ساسانیان و ایلخانیان است. تخت سلیمان در گذشته شهری تاریخی به نام گنزک یا گنجک بوده که اقوام مختلف از دوران مادها، هخامنشیان، مغولان و... در آن زندگی میکردند.
۳. سنگنوشته بیستون
سنگنوشته بیستون در کرمانشاه بزرگترین سنگنوشته در سراسر جهان است که در کرمانشاه قرار دارد. این اثر به عنوان نخستین متن شناختهشده ایرانی از آثار هخامنشیان است که در دامنه کوه بیستون کندهکاری شده. این اثر تاریخی را یکی از مهمترین سندهای تاریخ جهان میداند که شرح پیروزی داریوش بزرگ بر گوماته مغ است و به بند کشیدن یاغیان را نشان میدهد. سنگنوشته بیستون در ۳ نسخه هممعنی به زبانهای فارسی باستان، اکدی و ایلامی به خط میخی نگاشته شده و از همین حیث اهمیت بالایی دارد.
۴. مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران
مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران درواقع مجموعهای از سه کلیسای ارمنی است که در استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی قرار گرفتهاند. مجموعه سه کلیسای استفانوس مقدس، کلیسای زور زور و قره کلیسا در سال 2008 در فهرست آثار ملی ثبت شده در ایران قرار گرفت. این کلیساها در بازه زمانی میان قرن ۷ تا ۱۴ میلادی ساخته و چندین بار بازسازی شدهاند.
۵. سازههای آبی شوشتر
سازههای آبی شوشتر که مربوط به دوران ساسانیان است، یکی از شگفتانگیزترین آثار تاریخی ایران است که در فهرست یونسکو به ثبت رسیده. این مجموعه بزرگ در ۱۳ بخش از ساختمانها، آسیابها، آبشارها، کانالها و تونلهای مختلف ساخته شده بود تا از آب به عنوان نیروی محرک آسیابهای صنعتی استفاده کند. این سیستم یکپارچه هیدرولیکی بهرهگیری مفید از آب را به حداکثر مقدار ممکن رسانده بود و از آن به عنوان بزرگترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد میشود. برخی از بخشهای این سازه عبارتاند از:
- بند میزان
- برج کلاه فرنگی
- رودخانه دست کند گرگر
- بند برج عیار
- بند ماهی بازان شوشتر
- قلعه سلاسل
- نهر داریون
- پل بند لشکر
۶. آرامگاه شیخ صفیالدین اردبیلی
یکی از مکانهای تاریخی و باستانی شهر اردبیل آرامگاه شیخ صفیالدین اردبیلی است که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده. مجموعه بقعه شیخ صفیالدین به نام عارف نامداری که جد پادشاهان صفوی بوده در سال ۷۳۵ هجری قمری بنا شده. از ویژگیهای منحصربهفرد این بنا مجموعه آثار متنوع هنری از جمله کاشیکاری، معرق، مقرنس، گچبری، خطاطی، منبتکاری، نقرهکاری، تذهیب، نقاشی و... است که در آن دیده میشود.
۷. مجموعه تاریخی بازار تبریز
بازار تبریز یکی از بزرگترین بازارهای تاریخی سرپوشیده در سراسر ایران است. این بازار در گذشته سر چهارراه جاده ابریشم قرار داشت و روزانه هزاران کاروان از کشورهای مختلف را پذیرایی میکرد. تاریخ ساخت این بازار به طور دقیق مشخص نیست اما به سده چهارم هجری یا قبل از آن برمیگردد. بازار بزرگ تبریز از بازارچهها، تیمچهها، سراها و کاروانسراهای مختلفی تشکیل شده که هنوز هم سر جای خود قرار دارند.
۸. چشمانداز فرهنگی اورامانات
اورامان نام منطقهای تاریخی با بافت پلکانی است که ساکنان آن آداب و رسوم خاص خود را دارند. روستاهای اورامانات از نظر معماری، فرهنگ زندگی مردم و کشاوری ویژگیهای خاصی دارند که یکپارچگی آنها را با طبیعت نشان میدهد. چشمانداز فرهنگی اورامانات در سال 2021 به فهرست جهانی یونسکو وارد شد و بخشهایی از استانهای کردستان و کرمانشاه را شامل میشود.
۹. محوطههای پیشاتاریخی دره خرمآباد
دره خرمآباد در ارتفاعات استان لرستان و در دل کوههای آهکی قرار گرفته. به دلیل مخازن فراوان آب، انواع گیاهان و جانوران در این محدوده وجود دارند. به خاطر امکانات دفاعی طبیعی مناسب در این منطقه میان رشته کوههای زاگرس، این منطقه از ۴۰ هزار سال پیش خاستگاه حیات بوده. دهها اثر تاریخی از جمله غارها، پناهگاهها، تپهها و محوطههای باستانی در این منطقه قرار دارند.
۱۰. برج گنبد قابوس
برج گنبد قابوس در گلستان یکی از آثار تاریخی دوران زیاریان است که تا امروز برجای مانده. چهارمین امیر زیاری یعنی قابوس بن وشمگیر در سال ۳۹۷ هجری قمری دستور ساخت این بنا را داد تا پس از مرگش در آن دفن شود. برج قابوس یادگاری از شهر باستانی جرجان است که در آن دوران از مراکز علمی و هنری منطقه بود اما پس از حمله مغولها نابود شد. در دوران پهلوی در نزدیکی جرجان شهر جدیدی به دور این مکان تاریخی شکل گرفت که به نام همینن بنا، گنبد کاووس نامیده شد. برج گنبد قابوس که به سبک معماری رازی ساخته شده بلندترین برج آجری در تمام جهان است.
۱۱. جنگلهای هیرکانی
جنگل هیرکانی از منطقه پارک ملی هیرکان در جمهوری آذربایجان آغاز میشود و تا خراسان شمالی در ایران ادامه پیدا میکند. جنگلهای هیرکانی زیستبوم جنگلهای مختلط پهنبرگ حاشیه جنوبی دریای خزر و کناره شمالی رشتهکوه البر هستند که حدود ۷ درصد از مساحت ایران را به خود اختصاص دادهاند. جنگلهای هیرکانی که در سال 2019 در فهرست یونسکو به ثبت جهانی رسیدند بخشهایی از گیلان، مازندران، گلستان، خراسان شمالی و سمنان را در برمیگیرند.
فهرست پیشنهادی ایران برای ثبت در یونسکو
کشورهایی که در فهرست میراث جهانی یونسکو عضو هستند، میتوانند از مکانهای پیشنهادی خود فهرست تهیه کنند و به UNESCO ارائه دهند. تنها آثاری که در فهرست پیشنهادی هر کشور ثبت شده باشد امکان ثبت در فهرست نهایی میراث جهانی را خواهد داشت. در حال حاضر، مکانها و مجموعههای زیر از کشور ما در فهرست پیشنهاد برای ثبت قرار دارند:
- مجموعه تاریخی قصرشیرین (کرمانشاه)
- نقش رستم و نقش رجب (فارس)
- تپه سیلک (اصفهان)
- طاق بستان (کرمانشاه)
- کوه خواجه (سیستان و بلوچستان)
- بناهای وابسته به تخت جمشید (فارس)
- محور تاریخی-فرهنگی فین سیلک کاشان (اصفهان)
- گروه تاریخی قصرشیرین (کرمانشاه)
- نیایشگاه آناهیتا (کرمانشاه)
- میبد (یزد)
- بندر تاریخی سیراف (بوشهر)
- بازار قیصریه لار (فارس)
- ابیانه (اصفهان)
- بسطام و خرقان (سمنان)
- بافت تاریخی دامغان (سمنان)
- چشمانداز فرهنگی-طبیعی رامسر (مازندران)
- مسجد کبود (آذربایجان شرقی)
- چشمانداز فرهنگی توس (خراسان رضوی)
- ماسوله (گیلان)
- مجموعه ایزدخواست (فارس)
- زوزن (خراسان رضوی)
- جیرفت (کرمان)
- محور غزنوی-سلجوقی در خراسان (خراسان رضوی)
- جزیره قم (هرمزگان)
- ارسباران (آذربایجان غربی)
- سبلان (اردبیل)
- پارک ملی خبر و پناهگاه خیات وحش روچون (کرمان)
- غار علیصدر (همدان)
- جاده ابریشم (خراسان شمالی)
- چشمانداز طبیعی-تاریخی ایذه (خوزستان)
- مجموعه زندیه (فارس)
- سازههای تاریخی-فرهنگی کرمان (کرمان)
- مجموعه پلهای تاریخی (لرستان)
- ذخیرهگاه زیستکره توران (سمنان)
- دریاچه هامون (سیستان و بلوچستان)
- ذخیرهگاه زیستکره حرا (هرمزگان)
- دماوند (مازندران)
- آسباد (خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان)
- غار کرفتو (کردستان)
- حرم امام رضا (خراسان رضوی)
- میراث صنعت نساجی در فلات مرکزی ایران (اصفهان، یزد و کرمان)
- گنبدهای نمکی ایران (فارس، هرمزگان، بوشهر، قم و زنجان)
- دیوار بزرگ گرگان (گلستان)
- خانه ایرانی در فلات مرکزی ایران (یزد و اصفهان)
- دانشگاه تهران (تهران)
- کلیسای وانک (اصفهان)
- خیابان ولیعصر (تهران)
- نمادهای دورهای میراث معماری مدرن تهران (تهران)
- چگا سفلی (خوزستان)
- معماری سکونتگاههای تاریخی در سراسر سواحل شمالی خلیج فارس (بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان)
- چشمانداز فرهنگی بندر تاریخی کنگ (هرمزگان)
- درختان کهنسال ایران (مکانهای مختلف)
- خانقاه و آرامگاه شیخ احمد جامی (خراسان رضوی)
- مسجد پارسی (مکانهای مختلف)
دیدگاهها
به گفتگو بپیوندید
اولین کسی باشید که نظر خود را ثبت میکند!