جاباما

قلعه پرتغالی ها ، جایی برای گذر از تاریخ پرفراز و نشیب ایران

قشم زیبا است، شگفت‌انگیز است، پررمز و راز است؛ اصلا قشم جایی است که نباید مسافر آن باشید، باید کاشف آن باشید! کاشف زیبایی‌های شگفت‌انگیز و پنهانش. یکی از این شگفتی‌ها قلعه پرتغالی ها است، قلعه‌ای که داستان آن را اینجا برایتان می‌گوییم. با قلعه باستانی به جا مانده از روزهای پرفرازونشیب ایران همراه شوید.

قلعه پرتغالی ها
عکاس: امین مطلق

ماجرای قلعه پرتغالی ها

ساخت قلعه به حدود ۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد. باتوجه به موقعیت فوق‌العاده، جزیره قشم از لحاظ تجاری همواره مورد توجه جهانیان بوده است. ساخت قلعه هم به سالیانی که کشور ایران در تصرف پرتغالی‌ها بوده، برمی‌گردد. دریانوردی به نام آلفونسوآلبرکرک در سال ۱۵۰۷ این قلعه را به مساحت ۲ هزارکیلومترمربع در حاشیه خلیج‌فارس ساخت. شاید تصور همه ما از شکل یک قلعه، فضایی مربعی شکل باشد، اما درمورد این یکی فرق دارد. پلان قلعه به صورت یک چهارضلعی نامنظم است.

 این قلعه آن قدر به قدرت استعماری پرتغالی‌ها کمک کرد که باعث شد تسلط آن‌ها بر این بخش از خلیج فارس حدود ۱۱۰ سال به طول انجامد. سرانجامِ این ماجرا، فتح قلعه توسط نیروهای شاه عباس صفوی بود. این حمله که به رهبری امام قلی‌خان صورت گرفت باعث شد، دوران تسلط پرتغالی‌ها بر تمام نواحی خلیج‌فارس به پایان یابد.

قلعه پرتغالی ها کجاست؟

اما نکته مهم ماجرا این است که قلعه پرتغالی‌ها فقط در قشم قرار ندارد. بلکه در اکثر نواحی خلیج‌فارس آثاری از این قلعه دیده‌می‌شود. علاوه بر قشم در بندر کنگ، عمان، راس الخیمه و در جزیره هرمز نیز وجود دارد. در واقع باقی مانده این قلعه ها در هرمزگان و سیستان و بلوچستان می‌توان پیدا کرد.

دیوارهای قلعه

قلعه پرتغالی ها چگونه کشف شد؟

جالب است بدانید که این قلعه تا حدود ۲۰ سال پیش به همین شکلی که امروزه از آن بازدید می‌کنیم، وجود نداشت. قلعه در سال ۱۳۷۸ و توسط فردی به نام احسان یغمایی از خاک بیرون کشیده شد. حتما می‌توانید تصور کنید که کشف چنین اثر باستانی چقدر می‌تواند برای یک منطقه توریستی مهم باشد. به همین دلیل کاوش‌ها درباره قلعه به همین‌جا ختم نشد.

این قلعه داستان‌هایی بسیار بیشتر از آنچه از ظاهرش به نظر می‌رسید برای گفتن داشت.

در سال ۱۳۸۷ تونلی زیرزمینی از قلعه پیدا شد. طول این تونل حدود ۳ کیلومتر بود و به میدان سعدی در قشم می‌رسد. اما داستان کشف اتفاقی این تونل هم به نوبه خود جالب توجه است. زمانی که حفاری‌های مربوط به شرکت برق در حال انجام بوده این تونل نیز در فاصله ۵۰۰ متری قلعه کشف می‌شود. بنابر گفته‌ها هدف حفر چنین تونلی ایجاد راه اضطراری برای  فرار فرماندهان و نظامیان بوده.

اما مگر کاربرد قلعه چه بوده که تا این حد برای آن امکانات فراهم شده؟

فضای داخل قلعه پرتغالی ها

کاربرد قلعه پرتغالی های قشم

آنچه امروز در این قلعه یافت می‌شود شاید بسیار بیشتر از تصور عمومی ما از یک قلعه باشد. آنچه به نظر می‌رسد این است که این قلعه به عنوان مرکز پشتیبانی سایر دژها مورد استفاده قرار می‌گرفت و درشرایط اضطراری انتقال اسلحه و مهمات از این قلعه صورت می‌گرفت. بنابراین، جای تعجب نیست اگر در این قلعه بناهای متعددی ساخته شده ‌باشند. آنچه امروز در قلعه پرتغالی‌ها می‌بینیم عبارتند از: انبارهای اسلحه، سربازخانه‌ها، آب انبارهای بزرگ، زندان، مقر فرماندهی و حتی کلیسا.

مسلم است که قلعه‌ای با این هدف مهم، باید از مصالحی مستحکم استفاده کند. جالب است که بدانید این قلعه آنقدر مهم بود که در طول یک قرن چندین بار استحکام آن بررسی و مرمت شد. دیوارهای محکم آهکی قلعه شاهدی بر این موضوع هستند.  قطر این دیوارها حدود ۵.۳ متر است.

باتوجه به کاربرد نظامی و دفاعی قلعه د رچهارگوشه آن برج‌هایی به طول ۱۲ متر تعبیه شده‌اند. در آن زمان این برج‌ها محل قرارگیری منجنیق و توپ‌ها بوده است.

قلعه پرتغالی ها کجاست

معماری

گفته می‌شود سبک اصلی معماری این قلعه برگرفته از معماری قرون وسطی اروپا بوده. اما نشانه‌هایی از معماری قوم پارت و ساسانی نیز در آن دیده می‌شود. ورود‌های قوسی شکل کلیسا که در قلعه پرتغالی‌ها می‌بینید ممکن است شما را به یاد کاروانسراهای زمان صفویان بیندازد.

اگر تا اینجا مطلب را دنبال کردید، حتما به دیدن جاهای تاریخی و کشف رمز و راز آن علاقه‌مندید! قشم جای تاریخی دیدنی هم کم ندارد، مثلا روستای لافت که ما زیر و بم آن را در نوشته‌ای در مجله جاباما برایتان تعریف کرده‌ایم و بسیار خواندنی است.

تاریخ قلعه پرتغالی
عکاس: حمید نوری

حتما قلعه پرتغالی ها را ببینید!

خلاصه آنکه قلعه پرتغالی‌ها نه تنها اثری تاریخی در یکی از زیباترین جزیره‌های کشور است، بلکه یادآور تاریخ پر داستان کشور ماست. با دیدن این قلعه انگار تمامی ماجراهای آن زمان، مانند تصاویری مبهم از برابر چشمان‌مان عبور می‌کند. قلعه پرتغالی‌ها و شنیدن ماجرا و سرگذشت آن هم یادآور تلخی‌هاست و هم یادآور رشادت‌ها و اتفاقات شیرینی که در نهایت به استقلال ایران منتهی شده.

به خاطر تمامی این دلایل است که هم‌اکنون این قلعه به یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های قشم تبدیل شده است و اگر مسافر قشم هستید حتما سری هم قلعه پرتغالی‌ها بزنید. مطمئن باشید ارزش چند ساعت از سفر شما را خواهد داشت و از دیدن آن پشیمان نمی‌شود.

شاید شکل امروزی قلعه با دوران اوج طلایی آن بسیار متفاوت باشد اما تمهیدات گردشگری که در اطراف قلعه وجود دارد باعث می‌شود که به جاذبه‌ای پرطرفدار تبدیل شود.

اگر راهی قشم شدید، به شما پیشنهاد می‌کنیم چه اهل خرید کردن باشید و چه نباشید، سری به بهترین بازارها و مراکز خرید قشم بزنید و برای خودتان صنایع دستی بخرید یا تنها از قدم زدن در بازارهای اصیل جنوبی لذت ببرید!

فضای بیرونی قلعه پرتغالی ها
عکاس: محمد رحیمی حلوری

تا به حال به قشم سفر کرده‌اید یا قلعه پرتغالی ها را از نزدیک دیده‌اید؟ تجربه‌تان را با ما به اشتراک بگذارید و از دیدنی‌های این جزیره رازآلود بگویید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

7 + چهار =

دکمه بازگشت به بالا
بستن