عمارت کلاه‌فرنگی رشت، بنایی مربوط به دوره قاجاریه است که در ضلع جنوبی پارک محتشم قرار دارد و در حال حاضر موزه رشتیدوزی در آن برپاست. این بنای تاریخی که در اصل یک عمارت تابستانه برای حکمرانان رشت بوده در سال ۱۳۸۵ به شماره ۱۷۶۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در ادامه آدرس عمارت کلاه‌فرنگی رشت، راه‌های دسترسی و نکاتی درباره قدمت و معماری آن را با شما در میان می‌گذاریم.
عمارت کلاه فرنگی در یک نگاه
اطلاعات و جزییات مربوط به عمارت کلاه فرنگی رشت را میتوانید به صورت چکیده در جدول زیر بخوانید.
عمارت کلاه‌فرنگی رشت کجاست؟
عمارت کلاه فرنگی رشت در ضلع جنوبی باغ محتشم یا همان پارک شهر رشت (پارک قدس) قرار دارد. عمارت کلاه فرنگی فاصله زیادی با مرکز شهر ندارد و فاصله‌اش با سبزه‌میدان و میدان شهرداری رشت با ماشین، چیزی کمتر از بیست دقیقه زمان می‌برد. برای رسیدن به عمارت کلاه‌فرنگی، از سمت بلوار نامجو باید خیابان بیمارستان الزهرا را تا میدان بروید و سپس از ورودی جنوبی وارد باغ محتشم شوید تا عمارت کلاه فرنگی را پیش روی خود ببینید.
شما همچنین از سمت فلکه گاز میتوانید به طرف لامپ‌سازی حرکت کنید و پس از میدان از ورودی جنوبی پارک به عمارت کلاه فرنگی برسید. اگر از ورودی‌های شمالی پارک شهر وارد باغ محتشم شدید، کافی است در کنار مسیر گوهررود حرکت کنید تا به عمارت کلاه فرنگی برسید، یا مسیر اصلی وسط پارک را طی کنید. عمارت کلاه فرنگی دقیقا روبه‌روی ورودی شهربازی پارک محتشم قرار دارد.
- آدرس عمارت کلاه‌فرنگی: رشت، بلوار حافظ، خیابان ملت، باغ محتشم (پارک شهر)، ورودی جنوبی پارک (عمارت کلاه فرنگی روی نقشه)
آیا میشود از داخل عمارت بازدید کرد؟
بله، در حال حاضر امکان بازدید از داخل عمارت کلاه فرنگی رشت وجود دارد. این بنا سال‌ها در اختیار میراث فرهنگی بود و امکان بازدید عمومی از داخل آن وجود نداشت، مگر در شرایط خاص برای برگزاری نمایشگاه یا رویدادهای فرنگی. اما با تبدیل شدن این بنا به موزه رشتی‌دوری، از سال ۱۴۰۰ به بعد میتوانید برای بازدید از این موزه وارد عمارت کلاه فرنگی رشت شوید.
موزه رشتیدوزی
موزه رشتیدوزی که در زمستان سال ۱۳۹۹ در عمارت کلاه فرنگی رشت افتتاح شد، محلی برای معرفی یک رشته هنری اصیل گیلانی است. رشتیدوزی درواقع نوعی رودوزی یا قلاب‌بافی است که از هنرهایی مثل فرش‌بافی، کاشی و تذهیب الهام گرفته و نقش‌های چشم‌نوازی را روی پارچه می‌اندازد. این هنر به واسطه فراوانی نخ‌های ابریشمی و تنوع آن‌ها در رشت به شکلی متفاوت با سایر مناطق کشور انجام می‌شد و در دوران قاجار حتی ارزشی بالاتر از قالی و فرش ایرانی پیدا کرده بود. (منبع: سفر در ایران)
- اینستاگرام موزه رشتیدوزی: @rashtidouzi.museum
- شماره تماس: 013-33366810
تاریخچه عمارت و باغ محتشم
از تاریخ ساخت عمارت کلاه فرنگی رشت به طور دقیق اطلاعاتی در دست نیست اما درباره مالکان آن اطلاعات معتبری وجود دارد که در این بخش بررسی می‌کنیم.
از اکبرخان بیگلربیگی تا محتشم‌الملک
برای این‌که تاریخچه عمارت کلاه فرنگی را بررسی کنیم، باید ابتدا ببینیم مالک باغ محتشم چه کسی بوده است. نخستین مالک باغ محتشم فردی به نام اکبرخان بیگلری، از اجاره‌داران گمرک شمال در دوران ناصرالدین شاه قاجار بوده.
ساخت بنای عمارت کلاه‌فرنگی را کار اکبرخان بیگلربیگی می‌دانند اما راجع به خود باغ ابهاماتی وجود دارد. برخی معتقدند درختان تنومند این باغ را اکبرخان در دوران خود کاشته و برخی معتقدند در قدیم باغ محتشم تا سبزه‌میدان رشت جنگلی بوده که باغ در آن احداث شده.
باغ محتشم به همراه عمارت کلاه‌فرنگی پس از درگذشت اکبرخان بیگلربیگی در سال ۱۲۶۸ به تنها وارث او یعنی دخترش رسید که همسر صادق خان اکبر محتشم‌الملک (سردار معتمد) بود. از آن زمان به بعد این باغ به نام باغ محتشم شهرت پیدا کرد.
از ملک خصوصی تا پارک عمومی و ثبت ملی
باغ محتشم در دوران پهلوی در ازای بدهی‌های مالیاتی به تصرف دولت درآمد و از سال ۱۳۳۹ به عنوان یک پارک عمومی برای استفاده اهالی رشت بهینه‌سازی شد. وسعت اولیه پارک محتشم که حالا به نام پارک شهر (پارک قدس) هم شناخته میشود چند برابر مساحت فعلی بود. در طول زمان به‌خاطر توسعه شهرسازی از وسعت این پارک کاسته شد و بعد هم ساختمان استانداری و محوطه شهربازی بخشی از فضایش را اشغال کردند.
چند سالی است که ساختمان استانداری در پارک شهر به جای دیگری منتقل شده و فضای آن تبدیل به کتابخانه مرکزی شهر رشت شده. آرامگاه شاعر معاصر، هوشنگ ابتهاج هم در بخش غربی این پارک بنا شده است.
نکاتی درباره معماری عمارت
معماری عمارت کلاه فرنگی رشت یک معماری اصیل گیلانی است، که اگر غیر از این بود، چنین بنایی از دوران قاجار رطوبت، برف و بران و زلزله‌های رشت را تا به امروز دوام نمی‌آورد. نکات جالبی که درباره معماری کلاه فرنگی رشت وجود دارد را در این بخش بخوانید.
تعداد طبقات
وقتی از بیرون به عمارت کلاه فرنگی نگاه می‌کنید، تصورتان این است که این بنا ۳ طبقه دارد. اما واقعیت این است که این بنا از داخل در واقع ۴ طبقه است. طبقات اول و دوم عمارت کلاه فرنگی هر کدام دو اتاق دارند که هر دو تای آن‌ها نورگیر است. دورتادور طبقه اول را یک ایوان فراگرفته و در طبقه دوم هم دقیقا به همان ابعاد بالکن چوبی (به گیلکی: تلار) وجود دارد.
اتاق هشت‌ضلعی
بلندترین اتاق عمارت یک اتاق هشت‌ضلعی و متقارن است که از آن‌جا به تمام باغ محتشم دید دارد. پنجره‌های اتاق هشت‌ضلعی رو به باغ باز میشود و نمای فوق‌العاده‌ای از پارک شهر دارد. سقف شیبداری که پایین‌تر از اتاق هشت ضلعی به چشم می‌خورد به این دلیل بلند ساخته شده که جلوی ورود برف و باران به داخل ساختمان را بگیرد.
چوب، سفال و ایوان‌ها
جالب‌ترین نکته درباره معماری عمارت کلاه فرنگی مواد اولیه به‌کار رفته در آن است که باعث ماندگاری این بنا در طول زمان شده. این بنا به وسیله آجر، چوب و گچ بنا شده و بام آن را هم با سفال‌های خمره‌ای ساخته‌اند. در زیر بام هم سفال‌های دیگری قرارگرفته‌اند که نقش عایق گرمایی و سرمایی ساختمان را در فصل‌های مختلف بازی می‌کنند.
نام‌گذاری «کلاه فرنگی»
کلاه‌فرنگی نامی است که ایرانی‌ها از زمان زندیه و قاجاریه بر روی بناهای خاصی که در باغ‌ها و کاخ‌ها به عنوان تفرجگاه بنا می‌شد می‌گذاشتند. عمارت کلاه فرنگی درواقع چیزی شبیه به آلاچیق شش‌ضلعی یا هشت‌ضلعی است که دورتادور آن را دیوار کشیده‌اند. عمارت کلاه فرنگی رشت یکی از ده‌ها عمارت کلاه فرنگی است که در جای‌جای ایران میتوانید ببینید.
بهترین زمان بازدید و عکاسی
محل قرارگیری عمارت کلاه فرنگی در پارک محتشم رشت به گونه‌ای است که هر فصلی به سراغ آن بروید، میتوانید از زیبایی‌اش عکس بگیرید. اما زیباترین قاب‌ها برای عکاسی را باید در اوایل بهار یا اواسط پاییز که طبیعت اطراف عمارت در شگفت‌انگیزترین حالت خود قرار دارد جستجو کنید.
در شمال این بنا ورودی شهربازی رشت قرار دارد، در بخش غربی آن ورودی پارک از سمت خیابان است، در بخش شرقی پیاده‌راه پارک در امتداد گوهررود است و در بخش جنوبی آن هم آلاچیق‌ها و درختان بلندبالای باغ محتشم قرار دارند. پس بهترین زاویه برای عکاسی از عمارت کلاه فرنگی رشت از سمت مسیر پیاده‌روی پارک یا از سمت ورودی شهربازی است که در پس‌زمینه بیشترین مقدار درختان را در تصویر داشته باشید.
جاذبه‌های نزدیک عمارت کلاه‌فرنگی
عمارت کلاه فرنگی رشت به مرکز شهر نزدیک است و به همین خاطر با بیشتر جاهای دیدنی رشت فاصله چندانی ندارد. در این بخش تعدادی از نزدیک‌ترین جاذبه‌های نزدیک به عمارت کلاه فرنگی رشت را به شما معرفی می‌کنیم.
باغ محتشم (پارک شهر)
باغ محتشم که رشتی‌ها آن را به نام پارک شهر هم می‌شناسند همان باغی است که عمارت کلاه فرنگی در گوشه‌ای از آن قرار دارد. این پارک برای پیاده‌روی، ورزش، تفریح و حتی پیک‌نیک خانوادگی یکی از بهترین گزینه‌هایی است که در رشت پیدا می‌کنید. امکانات رفاهی پارک محتشم کامل است و بخش‌های متنوع زیر را هم میتوانید در آن پیدا کنید:
- فضای بازی کودکان
- شهربازی کودک و بزرگسال
- زمین چمن فوتبال
- ایستگاه ورزش
- میزهای پینگ‌پنگ
- آلاچیق
- ایستگاه صخره‌نوردی
- استخر مصنوعی
- پیست اسکیت
سبزه‌میدان
سبزه‌میدان یکی از دیدنی‌های مرکز شهر رشت است که فضای سبز بسیار زیبایی در دل ترافیک و شلوغی شهر دارد. در بخشی از سبزه‌میدان یک کتابخانه عمومی بناشده و در بخش دیگر آن میتوانید مجسمه مشاهیر گیلان را ببینید. سبزه‌میدان در بخش شمال شرقی از طریق پیاده‌راه علم‌الهدی به میدان شهرداری رشت متصل میشود.
شهرداری رشت
میدان شهرداری رشت که چند سالی است تبدیل به یک پیاده‌راه فرهنگی شده نماد اصلی شهر باران است. میدان شهرداری را می‌توان پاتوق اصلی اهالی رشت دانست که روزها و شب‌ها همیشه شلوغ است و هیچ استراحتی ندارد. میدان شهرداری رشت هم به‌خاطر ساختمان‌هایش با معماری اروپایی برای علاقه‌مندان به تاریخ و معماری جذاب است، هم به‌خاطر دکه‌های کبابی و چای برای گردشگران از گزینه‌های اصلی گردش به حساب می‌آید.
بازار بزرگ رشت
بازار بزرگ رشت یکی از قدیمی‌ترین بازارهای شمال کشور است که از دوران صفویه رونق داشته و تجار از مناطق مختلف برای خرید و فروش به سراغ آن می‌رفتند. این بازار امروز هم شکل سنتی خود را تا حد ممکن حفظ کرده و در قالب راسته‌های مختلف انواع و اقسام اجناس را به مشتریان ارائه می‌کند. راسته ماهی‌فروشان بازار رشت یکی از محبوب‌ترین بخش‌های بازار برای گردشگران است، چون اصیل‌ترین تجربه بازارگردی در گیلان را در این بخش می‌توان تجربه کرد.
آرامگاه میرزا کوچک خان
آرامگاه میرزا کوچک خان یکی از مکان‌های تاریخی رشت است که در محله سلیمانداراب قرار دارد. در این قبرستان آرامگاه افراد مشهور دیگری مثل شیون فومنی و محمود بهزاد را هم میتوانید پیدا کنید. مسجدی نیز در کنار این قبرستان قرار دارد که به نام مسجد میرزا کوچک خان یا مسجد سلیمانداراب شناخته میشود.
خانه میرزاکوچک خان
خانه میرزا کوچک خان یکی از مکان‌های تاریخی رشت است که به موزه تبدیل شده تا مردم بتوانند محل زندگی این شخصیت بزرگ را به همان شکلی که در گذشته بوده ببینند. این خانه و موزه در محله استادسرای رشت که یکی از قدیمی‌ترین محله‌های این شهر است قرار دارد.
پارک مفاخر
بوستان مفاخر رشت از لحاظ طبیعت بکر یکی از زیباترین پارک‌های داخل شهر است. این پارک هم مانند پارک محتشم قبلا باغی خصوصی به نام باغ سالار بود و تحت نظارت منابع طبیعی قرار داشت و بعد در دهه ۹۰ به پارک عمومی تبدیل شد. پوشش گیاهی خاص این پارک به گونه‌ای است که در آن میتوانید انواع درخت‌ها، درختچه‌ها و بوته‌های وحشی که فقط در جنگل‌های اطراف رشت پیدا می‌شوند را از نزدیک ببینید.
کجا نزدیک عمارت کلاه‌فرنگی اقامت کنیم؟
اگر می‌خواهید به عمارت کلاه فرنگی و باغ محتشم نزدیک باشید، باید به سراغ اقامتگاه‌های داخل شهر رشت بروید و آن‌هایی که در مرکز شهر قرار دارند را بررسی کنید. جاباما در کنار قابلیت‌های فیلترگذاری و دسته‌بندی دقیق اقامتگاه‌ها به شما این امکان را می‌دهد که گزینه‌های مختلف را روی نقشه مشاهده کنید و بتوانید بر اساس موقعیت مکانی گزینه مناسب خود را بیابید.
جمع‌بندی
عمارت کلاه‌فرنگی رشت یکی از قدیمی‌ترین بناهای این شهر است که همچنان به همان شکل اصلی خود به جا مانده. این عمارت در حال حاضر به موزه رشتیدوزی تبدیل شده و امکان بازدید عمومی از آن وجود دارد. موقعیت مکانی عمارت کلاه فرنگی رشت در بخش جنوبی پارک محتشم است که فاصله چندانی با مرکز شهر ندارد. در نتیجه شما به راحتی میتوانید برنامه بازدید از این بنای تاریخی را با سایر جاهای دیدنی رشت ترکیب کنید.
دیدگاه‌ها
به گفتگو بپیوندید
اولین کسی باشید که نظر خود را ثبت می‌کند!