جاباما

از شیرینی تا صنایع دستی تبریز را سوغاتی ببرید!

اگر برای بازدید از ایل‌گلی زیبا یا مسجد کبود تبریز با آن کاشی‌کاری‌های آبی بی‌نظیرش رهسپار سفر شدید، حتما به فکر خرید سوغات خواهید افتاد، بنابراین در ادامه این مقاله با ما همراه باشید تا شما را با معروف‌ترین و جذاب‌ترین سوغات تبریز آشنا کنیم. با جاباما همراه باشید.

رسم دیرینه سوغاتی دادن به اقوام و دوستان در میان مردم ما ریشه‌ای عمیق دوانده‌ است و شهر تبریز هم از زمان‌های دور به دلیل کارخانه‌ها و صنایع متعدد، در تهیه سوغات متنوع و صنایع دستی مرغوب، شهرت جهانی دارد.

تبریز کلانشهری در شمال غربی ایران با مردمانی شیرین و مهمان نواز، از دیرباز تا کنون به سبب دارا بودن آثار تاریخی بسیار همچون مساجد و خانه‌های قدیمی، همواره گردشگران  فراوانی از داخل و خارج کشور را به سوی خود جذب می‌کند. اولین سینمای ایران، اولین چاپخانه، اولین کتابخانه عمومی، اولین کارخانه اسلحه و مهمات فقط بخشی از صنایع و امکاناتیست که برای اولین بار در شهر تبریز بنا نهاده شد، بنابراین اگر بگوییم تبریز شهر اولین‌هاست بیراه نگفته‌ایم. شهر بدون گدا، شهر زیرگذرها و روگذرها، امن‌ترین و سالم‌ترین شهر ایران، مهد سرمایه‌ گذاری ایران و شهر جهانی بافت فرش، از دیگر القاب این شهر کهن محسوب می‌شوند.

سوغات خوراکی تبریز چیست؟

مردم شهرهای مختلف ایران همگی از تنوع غذایی بالایی بهره می‌برند؛ اما در این میان شهر تبریز با غذاهای خوش‌طعمی همچون کوفته تبریزی و دلمه برگ مو و همچنین آجیل، شیرینی و لبنیات، از نظر تنوع سوغات خوراکی زبانزد خاص و عام است.

شیرینی های تبریز با طعم و عطر ویژه و تنوع بالا تا حدی که تمام سلیقه‌ها و ذائقه‌ها را در برمی‌گیرند، در میان سوغات خوراکی تبریز همواره طرفداران بسیاری دارند. برای تهیه این شیرینی‌های لذیذ می‌توانیم به یکی از قنادی‌های بی‌شمار شهر تبریز سری بزنیم و با خرید یکی از آن‌ها به عنوان سوغات، دوستان خود را در لذت بردن از سفر تبریز و جاذبه‌های آن شریک کنیم.

علاوه بر شیرینی‌ها، تبریز محصولات دیگری همچون لبنیات دارد که نه تنها سالم‌ترین سوغات خوراکی تبریز محسوب می‌شود بلکه ارزش غذایی بالایی هم دارد. از جمله بهترین لبنیات تبریز، می‌توان به پنیر لیقوان اشاره کرد. پنیری که انتخاب اول مردمان بسیاری از شهرهای ایران، برای شروع صبحی دل‌انگیز است.

در ادامه مشهورترین و خوشمزه‌ترین سوغات خوراکی تبریز را ذکر خواهیم کرد و سعی می‌کنیم برخی از سوالات متداول درباره طرز تهیه و مواد اولیه آن‌ها را بیان کنیم تا گردشگران در هنگام خرید سوغات تبریز انتخاب‌های درست‌تری داشته باشند.

شهر تبریز

۱- اریس سوغات تبریز

در میان شیرینی های تبریز، اریس یا به زبان محلی سوت شیرینی ‌سی، قدمت بیشتری دارد. این شیرینی خوشمزه از پسته، وانیل، شکر، شیر، کاکائو، روغن حیوانی یا کره، تشکیل می‌شود.

طرز تهیه شیرینی اریس به این صورت است که پس از ترکیب مواد اولیه شیرینی، آن را درون ظرفی لعابی یا مسی روی حرارت قرار می‌دهند تا بجوشد و در نهایت غلظتی شبیه به فرنی پیدا کند، سپس آن را از روی حرارت برمی‌دارند و مواد را درون یک سینی که از قبل روی آن پلاستیک کشیده‌اند، می‌ریزند تا با قرارگیری در دمای معمولی اتاق سفت شود و بتوان آن را در ابعادی کوچک و به صورت مستطیل شکل برش زد. این شیرینی محلی در دو رنگ پرتغالی و کاکائویی یافت می‌شود.

اریس انواع مختلفی اعم از اریس کاکائویی، شیری، ترد و تسبیحی که در این روش شیرینی‌ها به صورت دانه‌های درشت تسبیح در کنار هم چیده می‌شوند، را در برمی‌گیرد و هریک از آن‌ها در دو طعم پسته‌ای یا وانیلی تهیه می‌شوند.

شیرینی خوشمزه اریس را می‌توانید در اکثر قنادی‌های تبریز پیدا کنید و آن را به عنوان سوغات تبریز به عزیزانتان هدیه کنید.

۲- نوقا سوغات تبریز

شیرینی سنتی نوقا که در زبان محلی به آن لوکا گفته می‌شود، از پرطرفدارترین سوغات خوراکی تبریز به شمار می‌رود. برخی عقیده دارند که ریشه این شیرینی در واقع به خاورمیانه و اروپای جنوبی بازمی‌گردد اما به طور دقیق نمی‌توان گفت که بار اول نوقا در کدام کشور تهیه شد. امروزه علاوه بر شهر تبریز، نوقا در کشورهایی نظیر ایتالیا، اسپانیا و فرانسه تولید می‌شود.

نوقا در خانواده گز قرار می‌گیرد چرا که شباهت بسیاری به گز اصفهان دارد. مواد  تشکیل دهنده این شیرینی لذیذ شامل سفیده تخم‌مرغ، شکر یا عسل، گردو و وانیل، می‌شود. شیرینی خوشمزه نوقا در فرهنگ مردم تبریز جایگاه ویژه‌ای دارد و سالیان زیادیست که این شیرینی در سفره عید، مراسم جشن و شادی تبریزی‌ها به چشم می‌خورد.

نوقا به دلیل ماندگاری بالا، قیمت مقرون به صرفه و تناسب با ذائقه‌ هرکس در هر سن و سالی، در میان تبریزی‌ها و همچنین گردشگران داخلی و خارجی محبوبیت زیادی کسب کرده است. در تبریز شیرینی نوقا در طعم‌های مختلفی نظیر وانیلی، کاکائویی و آجیلی که در آن انواع مغزها مانند مغز گردو، مغز فندق و مغز بادام وجود دارد، یافت می‌شود. بهتر است این شیرینی خوش طعم را در کنار چای میل کنید تا طعم دلنشین آن دوچندان شود.

نوقا سوغات تبریز

۳- قرابیه تبریز

از سوغات معروف‌ تبریز می‌توان به شیرینی سنتی قرابیه اشاره کرد. قرابیه که نوعی کلوچه هم محسوب می‌شود، از آسیاب کردن مغز بادام و ترکیب آن با تخم مرغ، وانیل، شکر و آرد پخته می‌شود که در نهایت روی این شیرینی  را با انواع مغزها تزئین می‌کنند؛ به علت استفاده زیاد از مغز پسته، بادام و گردو در تهیه این نوع شیرینی، قرابیه یک شیرینی گران قیمت به شمار می‌رود و تبریزی‌ها با آن از مهمانان خود پذیرایی می‌کنند یا در اعیاد باستانی و مذهبی، شادی خود را با خوردن قرابیه تکمیل می‌کنند.

نمی‌توان گفت که قرابیه فقط مخصوص تبریز است زیرا، این شیرینی در شهرهایی همچون قزوین و زنجان و کشورهایی مانند جمهوری آذربایجان و ترکیه هم پخته می‌شود.

از میان طعم‌های مختلف این کلوچه سنتی می‌توان به طعم پسته‌ای، نارگیلی و گردویی اشاره کرد. تفاوت چندانی میان روش پخت هر یک از این انواع مختلف وجود ندارد؛ به طور مثال در قرابیه نارگیلی به جای بادام از پودر نارگیل استفاده می‌کنند.

شیرینی مجلسی قرابیه به عنوان یکی از بهترین و خوشمزه‌ترین سوغات تبریز ، تحفه‌ای ارزشمند برای عزیزانتان خواهد بود و پیشنهاد می‌کنیم خودتان هم حتما آن را امتحان کنید، چرا که طعم بی‌نظیرش تا مدت زیادی زیر زبانتان حس خواهد شد.

۴- باقلوای تبریز

شاید کمتر کسی پیدا شود که طعم لذیذ باقلوا را چشیده و آن را نپسندیده باشد. این شیرینی خوشمزه که در ابتدا از کشورهای آسیای میانه وارد شهرهای ایران و دیگر کشورها شد، امروزه طرفداران بسیاری در سراسر دنیا دارد. در میان شهرهای ایران باقلوای تبریز از عطر و طعم ویژه‌ای بهره می‌برد. در تهیه باقلوای دل‌چسب این شهر که به سبک باقلوای ترکیه طبخ می‌شود، از آرد، شکر، هل، تخم‌مرغ، پسته و گردو استفاده می‌کنند.

کار پخت باقلوا با چیدن ۴ لایه ورقه خمیر برروی هم آغاز می‌شود و سپس با اضافه کردن پودر گردو به لایه‌ها در چند مرحله و برش آن‌ها به اشکال دلخواه ادامه می‌یابد. در آخر باقلوا درون فر قرار می‌گیرد تا بعد از طلایی شدن شهدی که از ترکیب هل، گلاب و آبلیمو تشکیل می‌شود، روی آن ریخته شود. تزئین باقلوا با پودر نارگیل یا پسته مرحله‌ی آخر تهیه این شیرینی خوش‌طعم است.

باقلوای تبریز که به باقلوای استانبولی معروف است، در طعم‌های پسته‌ای، بادامی و نارگیلی تهیه می‌شوند و اشکال متفاوت مربعی، لوزی و لوله‌ای دارند. لذت نوش جان کردن باقلوای بی‌نظیر تبریزی در کنار یک فنجان چای خوش‌عطر، شما را ترغیب می‌کند تا با خریدن باقلوا به عنوان سوغاتی تبریز این حس ناب را به دوستانتان هم هدیه کنید.

باقلوا تبریز

۵- شکلات تسبیحی

در ادامه معرفی سوغات تبریز، به یک سوغات خوراکی جالب، یعنی شکلات تسبیحی برمی‌خوریم. علت نام گذاری این شیرینی خوشمزه به شکل ظاهری آن بازمی‌گردد؛ دانه‌های شکلات به صورت ردیفی و منظم شبیه به دانه‌های تسبیح و در یک اندازه در دو رنگ سفید و قهوه‌ای، به هم متصل می‌شوند.

مواد اصلی تشکیل دهنده این شکلات عبارتند از شیر، شکر، شیر خشک، گلوکز، بکینگ پودر، وانیل، کره و پودر کاکائو که طرز تهیه و نحوه ترکیب این مواد را در ادامه ذکر خواهیم کرد.

برای تهیه شکلات تسبیحی دو رنگ، در ابتدا با ترکیب شیر و شکر و قرار دادن این ترکیب  روی حرارت اجاق، آن را به نقطه جوش می‌رسانند، سپس برای افزایش غلظت، به آن گلوکز اضافه می‌کنند. در این مرحله، شیر خشک، بیکینگ پودر، وانیل و کره با مواد دیگر مخلوط و از روی حرارت برداشته می‌شود.

حال برای تغییر رنگ شکلات، به نصف مواد پودر کاکائو اضافه می‌کنند و در نهایت بعد از سفت شدن و برش زدن آن به صورت لوله‌ای، شکلات‌های سفید و قهوه‌ای را یکی در میان، درون ظرف قرار می‌دهند. به دلیل طعم مطلوب این سوغاتی جذاب، مطمئن باشید که فقط با یک بار امتحان کردن، از طرفداران سرسخت آن خواهید شد.

۶- رشته ختایی تبریز

عطر و طعم دلنشین رشته ختایی به عنوان یکی از شیرینی‌ های تبریز، سالیان درازیست که با حال و هوای ماه مبارک رمضان عجین شده و در سفره‌های افطار مردم تبریز جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است. این شیرینی نه تنها در تبریز بلکه در کشور ترکیه هم پخته می‌شود و مردم ترکیه آن را با نام تل کادایف می‌شناسند.

رشته، پودر قند، زنجبیل، دارچین، پودر گل محمدی، گلاب، کره، هل و گردو، از اصلی‌ترین مواد تشکیل‌دهنده این شیرینی خوشمزه به شمار می‌روند که به علت شباهت این مواد با مواد اولیه باقلوا و به کار بردن نوعی رشته در پخت این شیرینی، برخی رشته ختایی را «باقلوای رشته‌ای»، می‌نامند.

استفاده زیاد از مغز پسته و گردو در این نوع شیرینی هم به خوش طعم‌تر شدنش کمک می‌کند و هم موجب بالا رفتن ارزش غذایی آن می‌شود؛ بنابراین اگر در ماه مبارک رمضان به تبریز زیبا سفر کردید، امتحان کردن این شیرینی پرطرفدار و خوشمزه را فراموش نکنید. حتی می‌توانید با تهیه کردن رشته مخصوص آن از بازارهای تبریز و پختن رشته ختایی در منزل خود، طعم و عطر بی‌نظیرش را به شهرهای خود ببرید.

رشته خشایی تبریز

۷- لوز تبریز

از ترکیب پسته، بادام، زعفران، پودر قند، آب و شکر یک شیرینی سنتی و لذیذ تهیه می‌شود که لوز نام دارد. این شیرینی بومی که بیشتر در ایام نوروز طرفدار دارد، در انواع طعم‌های پسته‌ای، بادامی، شکری، زعفرانی، نارگیلی و وانیلی طبخ می‌شود.

علاوه بر این‌که می‌توان در سفر خود این شیرینی محبوب را به عنوان سوغات تبریز خریداری نمود، عدم نیاز شیرینی لوز به فر برای پختن، موجب شده است تا هرکسی بتواند آن را به راحتی در منزل خود آماده کند و از طعم دلنشینش لذت ببرد.

برای تهیه کردن این شیرینی نیاز است تا در ابتدا پودر بادام و پودر قند با هم مخلوط شوند، سپس در ظرفی دیگر شکر و آب را روی حرارت قرار می‌دهند تا بجوشد و غلظتی شبیه به مربا پیدا کند. در ادامه کار به این مایع که مدتی آن را هم زده‌اند، زعفران و پودر بادام اضافه می‌کنند و آن را درون قالب می‌ریزند و به مدت ۱۲ ساعت در یخچال قرار می‌دهند. در نهایت این شیرینی را لوزی شکل برش می‌زنند و با پودر پسته تزئین می‌کنند.

لوز در سایر شهرهای ایران همانند یزد هم به چشم می‌خورد اما مزه، عطر و بوی این شیرینی در شهرهای مختلف متفاوت است و در این میان می‌توان بهترین و خوشمزه‌ترین لوزها را در شهر تبریز جست‌وجو کرد.

۸- چوروتمه

با گشت و گذار در بازار قدیم تبریز و کمی پرس و جو، با یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین شیرینی ‌های تبریز یعنی چوروتمه مواجه خواهید شد. این شیرینی کمیاب شباهت زیادی به اریس دارد و تفاوت این دو شیرینی را می‌توان در بافت آن‌ها مشاهده کرد؛ بافت چوروتمه نسبت به اریس کمی سفت‌تر و خشک‌تر است.

همانطور که ذکر شد چوروتمه به عنوان یک سوغات قدیمی و کمیاب، به سختی یافت می‌شود، اما این روزها برخی از تولیدکنندگان محلی آن را با نام ریس خشک عرضه می‌کنند و چوروتمه را در اختیار دوستداران آن قرار می‌دهند. طعم دلنشین این شیرینی خوشمزه برای بسیاری یادآورد روزگاران خوش قدیم است و لحظات شیرین گذشته را برای آنان زنده می‌کند.

چوروتمه تبریز

۹- حلوا بزرگ

حلوا بزرک به عنوان یکی از اصیل‌ترین شیرینی های تبریز، فقط در همین شهر یافت می‌شود و آذری زبان‌ها آن را با نام زره حلواسی می‌شناسند. این حلوای تیره رنگ، از ترکیب شیره انگور با یک دانه روغنی مفید که در خانواده کتان قرار می‌گیرد و بزرک نام دارد، تهیه می‌شود.

این روزها حلوا بزرک کمی سخت پیدا می‌شود اما از آنجایی که خواص بی‌شمار آن بر همگان ثابت شده است، گردشگران بسیاری درصدد یافتن و خرید آن برمی‌آیند. تقویت عمومی بدن، پیشگیری از پوکی استخوان، بهبود آرتروز، درمان شب ادراری کودکان و بهبود کمر درد، فقط بخشی از خواص این حلوای سنتی به شمار می‌روند.

شما نه تنها می‌توانید حلوا بزرک را از قنادی‌های تبریز خریداری کنید، بلکه می‌توانید دانه روغنی بزرک که سرشار از امگا ۳ است را از عطاری‌ها تهیه کنید و با آسیاب کردن آن غذاهایی مانند کاچی بزرک  آماده کنید و از خواص این ماده مقوی بهره‌مند شوید.

۱۰- نان زنجبیلی

نان زنجبیلی یکی از سوغاتی‌‌های خوشمزه و غذاهای سنتی تبریز است که نه تنها در مراسم‌های مختلف مذهبی و مهمانی‌های افطار خانواده‌های تبریزی جایگاه ویژه‌ای دارد بلکه همواره بر سر میزهای صبحانه به چشم می‌خورد و به سبب ارزش غذایی بالا،  انرژی مورد نیاز برای انجام فعالیت‌های روزانه را فراهم می‌کند. مواد اولیه این نان لذیذ شامل آرد، ماست، پودر زنجبیل، شکر، روغن، تخم مرغ و کنجد است.

همانطور که ذکر شد در پخت این نان از زنجبیل استفاده می‌شود که فواید بسیار زنجیل برای سلامتی، هرکسی را مجاب به خرید این نان سنتی می‌کند. زنجیل خاصیت ضد التهابی دارد و همچنین ضدسرطان است. علاوه بر این‌ها با کمک به بهبود آسم، آلرژی، اگزما و تنظیم کردن سطح قند خون، در حفظ سلامت انسان بسیار کارآمد عمل می‌کند.

توصیه ما این است که در سفر تبریز این سوغات خاص و مفید را فراموش نکنید.

نان زنجبیلی

۱۱- شیرینی لطیفه

 شاید هریک از ما در بسیاری از شهرهای ایران طعم لذیذ شیرینی لطیفه که از پرطرفدارترین شیرینی‌های خامه‌ای در میان ما ایرانیان به شمار می‌رود را چشیده باشیم، اما مطمئن باشید طعم و عطر شیرینی لطیفه‌ای را که در تبریز میل می‌کنید هرگز فراموش نخواهید کرد.

شیرینی لطیفه از ترکیب وانیل، بیکینگ پودر، پودر قند، نشاسته ذرت، آرد و تخم مرغ تهیه می‌شود. آماده کردن شیرینی لطیفه به این صورت است که خامه شیرینی را در میان دو تکه نان ترد، سبک و دایره‌ شکل، قرار می‌دهند و در نهایت روی شیرینی را با پودر پسته تزئین می‌کنند.

قطعا نمی‌توان این شیرینی را به عنوان سوغات تبریز خریداری کرد و طعم دلنشین آن را برای دوستان به ارمغان برد، اما یادتان باشد که در طول سفر خود حتی برای یکبار هم که شده، شیرینی لطیفه تبریز را امتحان کنید.

۱۲- آجیل و خشکبار تبریز

اگر تا اینجای مقاله کمی به مواد اولیه سوغات خوراکی تبریز دقت کرده باشید، متوجه خواهد شد که انواع مغزها در ترکیبات شیرینی های تبریز پای ثابت‌اند؛ این موضوع نشان از فراوانی آجیل در شهر تبریز دارد.

از عصر قاجاریه تا کنون صادرات آجیل و خشکبار به عنوان یکی از معروف‌ترین سوغات تبریز، از تجارت‌های پررونق این منطقه محسوب می‌شود تا جایی که امروزه آجیل‌های تبریز شهرت جهانی کسب کرده‌اند.

در تبریز می‌توانید تازه‌ترین و خوشمزه‌ترین آجیل و خشکبار را تهیه کنید، چرا که بیشتر اجزای آجیل مانند بادام، فندق، گردو، نخودچی و انواع تخمه در تبریز کشت می‌شوند و همچنین آب و هوای مناسب این شهر رشد درختان هلو، زردآلو، آلو، انگور و… را امکان پذیر کرده است؛ بنابراین در شهر تبریز همواره بهترین نوع آجیل و خشکبار در دسترس‌اند و در اختیار مشتریان قرار می‌گیرند. البته در این میان پسته به عنوان یکی از مقوی‌ترین مغزها در استان آذربایجان شرقی کشت نمی‌شود، اما مرغوب‌ترین نوع آن از شهرهای دیگر وارد تبریز می‌شود.

آجیل چهار مغز تبریز که از ترکیب بادام کاغذی، بادام هندی، بادام و پسته بوداده تهیه می‌شود، به عنوان اعلاترین نوع آجیل در تبریز، طرفداران بسیاری دارد. آجیل نوروز و آجیل شب یلدا از دیگر انواع آجیل‌های تبریز به شمار می‌روند.

خشکبار در تبریز به دو روش صنعتی و سنتی آماده می‌شوند و به صورت خشک به بازار عرضه می‌گردند. در این شهر با استفاده از میوه‌های خشک شده، خشکبار لذیذی به نام میان پر که از بهترین‌های آن می‌توان به میان پر گلابی، میان پر زردآلوی مراغه، میان پر انجیر کردشت اشاره کرد، تولید می‌شود. خواص آجیل در حفظ سلامت و ایمنی بدن بر کسی پوشیده نیست. آنتی اکسیدان موجود در آجیل ‌از ابتلا به سرطان پیشگیری می‌کند و همچنین آجیل‌ها سرشار از مواد معدنی و پروتئین هستند که این مزایا، هرکسی را مجاب به مصرف آجیل می‌کند و کجا بهتر از تبریز برای خرید آجیل.

۱۳- لبنیات تبریز

لبنیات از سالم‌ترین محصولات تبریز و به طور کلی استان آذربایجان شرقی به شمار می‌روند. آب و هوای پاک و کوهستانی دامنه سهند، موجب رشد گونه‌های گیاهی متنوع و کمیابی در دره‌ها و مراتع تبریز شده و بستر مناسبی برای پروش دام و طیور ایجاد کرده است. اهالی این مناطق انواع لبنیات تازه از جمله شیر، پنیر، کره و … را آن هم در بالاترین کیفیت تولید می‌کنند.

در میان لبنیات مرغوب تبریز همواره نام پنیر لیقوان می‌درخشد. لیقوان نام روستایی از توابع تبریز است که در دامنه‌های شمالی سبلان قرار دارد. روستاییان در این منطقه با استفاده از شیر گوسفند، شیر گاو یا مخلوطی از شیر گاو و گوسفند، انواع مختلفی از پنیر خوش طعم لیقوان را تولید می‌کنند. این پنیر به دلیل دارا بودن خواص پروبیوتیک‌ها، در هضم مواد غذایی و بهبود دستگاه گوارش نقش بسزایی ایفا می‌کند.

پنیر ترد و شور لیقوان در دیگر شهرهای ایران هم یافت می‌شود اما پنیری که در روستای لیقوان و به صورت سنتی  تولید می‌شود، به دلیل وجود گیاهی معطر و کمیاب در دامنه سهند، طعم و کیفیتی منحصر به فرد دارد که در دیگر شهرها این حد از مرغوبیت دیده نمی‌شود. در شهر تبریز هم پنیری به نام پنیر تبریز تولید می‌شود که از نظر طعم تفاوت چندانی با پنیر لیقوان ندارد. اگر به شهر تبریز سفر کردید، علاوه بر خوردن لبنیات سالم و خوش طعم در این شهر، در صورت امکان از بازارهای تبریز انواع پنیر و لبنیات را تهیه کنید و به عنوان سوغات تبریز به نردیکانتان هدیه کنید تا بتوانند با خوردن مواد غذایی سالم در مهم‌ترین وعده غذایی خود یعنی صبحانه، روزی پر نشاط آغاز کنند.

لبنیات تبریز

صنایع دستی تبریز

آثار هنری و صنایع دستی هر شهر آیینه تمام نمای اصالت و فرهنگ غنی مردم آن منطقه است. اقوام مختلف ایرانی هریک با فرهنگ، بینش و سبک زندگی متفاوت خود، هنرمندان بسیاری را سرذوق آورده‌اند تا با دستان توانگر خود به خلق آثار متنوع و منحصر به فردی بپردازند که در لابه‌لای این آثار فاخر می‌توان هویت، تمدن، فرهنگ قومی و ملی مردم هر منطقه را جست‌وجو کرد.

پس از معرفی شیرینی‌ها و سوغات خوراکی تبریز، به یک صنعت مهم و ارزشمند یعنی صنایع دستی تبریز برمی‌خوریم که زیبایی و ظرافت هریک از آن‌ها چشمان هر بیننده‌ای را مجذوب خود می‌کند. شهر تبریز در تولید بسیاری از صنایع دستی سابقه‌ای طولانی دارد؛ از قالی و ورنی گرفته تا چرم مشهور تبریز که همگی در میان گردشگران داخلی و خارجی طرفداران بسیاری دارند و در بالاترین کیفیت تولید می‌شوند.

بسیاری از گردشگران علاقه‌مندند تا در سفرهای خود با خرید یکی از صنایع دستی آن شهر یا کشور، علاوه بر یادآوری خاطرات شیرین سفر، بخشی از هنر و فرهنگ مردمان آن دیار را مهمان خانه‌های خود کنند. صنایع دستی بی‌شمار تبریز با تنوع بی‌نظیر خود دست گردشگران را در انتخاب و خرید صنایع دستی که هریک از آن‌ها جلوه‌گر همت و خلاقیت بی حدوحصر هنرمندان تبریزی هستند، باز می‌گذارد.

۱- فرش و قالی تبریز

هنر فرش‌بافی در ایران از دیرباز تا کنون در میان دیگر هنرها جایگاه ویژه‌ای داشته است تا جایی که بسیاری از مردم دنیا فرش را با نام ایران می‌شناسند. آذربایجان و به ویژه شهر تبریز در اعتلای این هنر گرانبها، نقش عمده‌ای ایفا کرده‌اند و در سال‌های اخیر برای ستایش خدمات ارزنده این شهر، به تبریز لقب شهر جهانی فرش را داده‌اند.

قدمت قالی‌بافی در استان آذربایجان شرقی به دوره سلجوقی و ایلخانی و دوران اوج آن به عصر صفوی و تیموری بازمی‌گردد. پیش از پیشرفت این هنر در عصر صفوی بیشتر قالی‌های تبریز طرح‌های عشایری و ساده‌ای داشتند اما پس از آن، طرح‌هایی باشکوه‌تر مانند گل و بوته، سجاده‌ای، لچک، ترنج و نقش گل شاه‌عباسی به عنوان یکی از زیباترین نقوش که هنوز هم در بسیاری از فرش‌ها استفاده می‌شود، رواج یافت.

از جمله طرح‌های قالی‌های تبریز می‌توان به طرح مستوفی، اسلیمی ترنج دار یا لچک دار، نقش ماهی یا هراتی، گلدانی، درختی، شکارگاه، هریس و … اشاره کرد که اکنون نمونه‌هایی از این فرش‌های نفیس در موزه‌های سراسر دنیا به چشم می‌خورند.

شما با قدم زدن در بازارهای تبریز می‌توانید بهترین نمونه‌های فرش را مشاهده کنید و انواع قالی‌های دستبافت یا تابلوفرش‌های بی‌نظیر را به عنوان سوغات تبریز خریداری کنید.

اگر هم به دنبال فرشی هستید تا با دکوراسیون امروزی خانه شما هماهنگ باشد، ایده نوین «فرش چرم» که با ادغام فرش، ورنی و چرم شکل گرفته است، انتخاب مناسبی برای شما محسوب می‌شود. این طرح در میان جوانان طرفداران بسیاری دارد و می‌توان از آن هم به عنوان فرش و هم به عنوان یک زیرانداز تزئینی استفاده کرد.

۲- چرم تبریز

همانطور که اولین کارخانه چرم‌سازی در ایران در سال ۱۳۰۸ در تبریز شروع به فعالیت کرد، امروزه هم با وجود بهترین و پیشرفته‌ترین کارخانه‌های تولید چرم در این شهر، تبریز در زمینه تولید محصولات چرمی نه تنها در ایران بلکه در خارج از کشور هم حرف اول را می‌زند و محصولات خود را به سایر کشورها صادر می‌کند.

از مهم‌ترین فراورده‌های چرم می‌توان به کفش چرم تبریز اشاره کرد که توسط حرفه‌ای‌ترین دوزندگان تولید می‌شود. کفش‌های دست دوز تبریز در گذر زمان دوام و راحتی خود را ثابت می‌کنند و از نظر کیفیت تفاوت چشم‌گیری با سایر نمونه‌های چرمی دارند.

علاوه بر کفش، کیف، کیف پول و کمربند نیز از جمله زیباترین و ظریف‌ترین محصولات چرمی تبریز به شمار می‌روند که می‌توانید با کمی گشت‌وگذار در فروشگاه‌های محصولات چرمی، یکی از این فرآورده‌های مرغوب را برای خودتان یا دوستانتان تهیه کنید.

۳- ورنی بافی

یکی از هنرهای دست‌بافت و زیبایی که توسط زنان عشایر آذربایجان شکل می‌گیرد و متجلی فرهنگ، باور و روحیات آنان است، ورنی بافی یا سوماک نامیده می‌شود. شاید کمتر کسی با این هنر که یکی از صنایع دستی تبریز به شمار می‌رود، آشنا باشد بنابراین بهتر است بدانید که ورنی از نظر ظاهری به نوعی گلیم یک رو شباهت دارد. در واقع ورنی از سادگی و سبکی گلیم بهره گرفته و زیبایی و ظرافتش وامدار قالی‌های جذاب تبریزیست.

این هنر خاص که قدمت آن به چند صد سال قبل بازمی‌گردد، به صورت ذهنی و بدون استفاده از طرح و نقشه بافته می‌شود و بافندگان آن بیشتر در منطقه اهر و ارسباران به خلق ورنی‌های بی‌نظیر مشغولند.

ورنی‌ها به روش پودچینی و در انواع مختلفی نظیر پشمی، پشمی ابریشمی، کف ابریشمی و ابریشمی خالص آماده می‌شوند و به عنوان زیرانداز یا روانداز به کار می‌روند.

ورنی بافی یک شغل خانگی محسوب می‌شود، زیرا بافتن آن نیازی به کارگاه ندارد و بانوان می‌توانند در خانه و به کمک یک دار قالی به بافت ورنی بپردازند، بنابراین با خرید این هنر زیبا به قول معروف با یک تیر دو نشان بزنید؛ هم یک سوغاتی منحصر به فرد به شهر خود ببرید و هم با حمایت از مشاغل خانگی، موجب اشتغالزایی و رونق اقتصادی بیشتر در شهرستان‌ها شوید.

از معروف‌ترین نقوش ورنی می‌توان به نقش حیواناتی نظیر گوزن، آهو، گرگ، مرغ و خروس، شغال، روباه، بوقلمون و پرندگان محلی، که در زمینه لاکی، سورمه‌ای، کرم، آبی روشن و سفید به چشم می‌خورند، اشاره کرد.

ورنی بافی

۴- قلم‌زنی

در میان نفیس‌ترین سوغات تبریز همواره ظروف قلم‌زنی شده که قدمت آن‌ها به زمان سکاها و سیت‌ها بازمی‌گردد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. به هنر کنده‌کاری و ایجاد خطوط و نقوش بر روی اشیای فلزی همچون مس، طلا، نقره و برنج، قلم‌زنی گفته می‌شود که درواقع هنر تزئین فلزات است. نقطه اوج قلم‌زنی به عصر ساسانیان مربوط می‌شود، در صورتی که این هنر سنتی در دوران هخامنشیان ترویج یافت؛ بنابراین می‌توان گفت که هنر قلم‌زنی در ایران سابقه‌ای چندین هزار ساله دارد.

قلم‌زنی که در گروه هنرهای صناعی و فلزکاری قرار می‌گیرد، بر پایه سه سبک اصلی یعنی سبک تبریز، سبک اصفهان و شیراز اجرا می‌شود. ظرافتی که در نقش و نگار آثار قلم‌زنی شده به سبک تبریز به چشم می‌خورد، در سبک اصفهان و شیراز وجود ندارد که این ظرافت به شیوه خاص قلم‌زنی به سبک تبریزی برمی‌گردد. هنرمندان تبریزی بر خلاف سبک اصفهانی به جای استفاده از ضربات چکش، برای حرکت قلم از حرکت و فشار مچ دست بهره می‌برند که موجب می‌شود آثار تبریزی عمق کم‌تری نسبت به قلم اصفهان داشته باشند.

اگر به ظروف و آثار قلم‌زنی شده علاقه دارید با کمی قدم زدن در بازارهای تبریز، می‌توانید بهترین نمونه‌های آن را که با دستان توانگر هنرمندان خلاق تبریزی ساخته شده‌اند، پیدا کنید.

۵- مبنت‌کاری

منبت‌کاری به هنر کنده‌کاری روی چوب با اشیای تیز و برنده اطلاق می‌گردد که درنهایت نقش‌ها به صورت یک حجم واقعی روی زمینه کار قرار می‌گیرند. این هنر پرزحمت ریشه در تاریخ ایران دارد و تبریز به عنوان یک شهر فعال در زمینه منبت‌کاری، آثار و طرح‌های بدیعی را در دل خود جای داده است که زیباترین نمونه‌های منبت‌کاری را می‌توان در بسیاری از بناهای تاریخی و مساجد تبریز مشاهده کرد. در این بناها عناصری همچون درب، پنجره، محراب و منبر به هنر منبت مزین شده‌اند.

منبت در سه روش حکاکی، برجسته‌سازی و پیکرتراشی صورت می‌گیرد که همه این کندن‌ها و تراشیدن‌ها به خلق یک حجم برجسته مطابق طرح‌های مورد نظر منجر می‌شود. جعبه‌های تزئینی متنوع، تابلوهای جذاب منبت‌کاری شده، مهره‌های شطرنج، ساعت و عصا از جمله پرطرفدارترین اشیای منبت‌کاری شده هستند که در شهر تبریز هم به چشم می‌خورند.

لازم است بدانید که هنر معرق به عنوان یکی از هنرهای زیبایی که توسط استادکاران تبریزی خلق می‌شود، تفاوت‌های زیادی با هنر منبت دارد. به زبان ساده معرق از کنار هم قرار گرفتن تکه‌های ریز و رنگارنگ چوب شکل می‌گیرد و همانند یک تابلوی نقاشی با اشکالی چشم‌نواز است، اما هنر منبت به حجم سازی و جان دادن به چوب می‌پردازد.

۶- سفال و سرامیک

شهر تبریز با تنوع بالا در زمینه سوغات و صنایع دستی، موجب شده است تا گردشگران بتوانند با هر بودجه و سلیقه‌‌ای به خرید سوغات تبریز بپردازند. سفال و سرامیک تبریز از جمله صنایعی هستند که می‌توان آن‌ها را قیمتی مقرون به صرفه خریداری کرد و آن را به عنوان بخشی از هنر بدیع تبریز به شهر خود برد.

بهترین نمونه‌های سفال و سرامیک در شهر تبریز تولید می‌شوند؛ چرا که خاک مرغوب این منطقه کیفیت ظروف سفالی و سرامیک را تا حد زیادی بالا می‌برد و محصولات سفالی تبریز را از دیگر شهرها متمایز می‌کند.

سفال‌گری که دیرینه‌ترین صنعت هنری در جهان نامیده می‌شود، در تبریز به شیوه‌ای کاملا سنتی صورت می‌گیرد و بیشتر، تولید سفال سفید در این شهر رواج دارد.

محصولات سفالی در قالب لوازم تزئینی و ظروفی همچون بشقاب، فنجان، قوری، قندان، پارچ آب، نعلبکی و کوزه تولید می‌شوند. این سفالینه‌های زیبا یادآور دورانی هستند که مردمانی سخت‌کوش و ساده‌دل، به دور از تجملات و در نهایت ساده‌زیستی روزگار می‌گذرانند.

سفال و سرامیک

سخن پایانی

در این مقاله سعی کردیم با کنار هم چیدن برخی جملات، تا حدی لذت چشیدن طعم خوراکی‌ و شیرینی‌های لذیذ تبریز را برایتان توصیف کنیم و با معرفی آثار فاخر هنرمندان این شهر بخشی از شکوه صنایع دستی تبریز را به رخ بکشیم.

حال که در این مقاله با ما همراه بودید و با سوغات تبریز آشنا شدید، پس از انتخاب یکی از هتل های تبریز می‌توانید با خیالی آسوده به بازارهای شهر سر بزنید و به خرید یادگاری بپردازید.

اگر سوغاتی معروفی از تبریز را در این مقاله جا انداخته‌ایم، حتما در بخش نظرات به ما اعلام کنید.

زهرا نوروزی

من همیشه عاشق نوشتن بودم ولی معماری خوندم و حالا نوشتن رو به عنوان شغل دوم ادامه میدم؛ خیلی خوشحالم که میتونم درباره تجربیاتم از سفر و گردشگری بنویسم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 + 14 =

دکمه بازگشت به بالا
بستن