جاباما

آب پاشونک، جشنی برای آغاز سال نو از تابستان!

جشن آب پاشونک ، از آن جشن‌های کهن و باستانی ایرانی است، از آن جشن‌هایی که تاریخ پیدایشش به افسانه‌ها گره می‌خورد نه تقویم و زمان مکتوب.

جشن آب پاشونک چیست؟

آب پاشونک جشن شروع تابستان است و در یکم تیر ماه برگزار می‌شود. در ایران باستان، شروع تابستان با استفاده از سازه‌های خورشیدی از جمله چهارطاقی تعیین می‌شد. زاویه و حرکت خورشید در بین ستون‌های سازه، نشان از شروع یک دوره فصلی جدید از چهار دوره یک سال را می‌داد.

طبق تقویم گاهنبار (به معنای تقویم فصل درست و قدیمی‌ترین تقویم ایرانی که در آن سال به چهار فصل و چهار میان‌فصل تقسیم شده است) شروع تابستان همزمان با شروع سال نو بود و همانند تقویم طبری که پس از آن ساخته شد.

در ابتدای تابستان، خورشید از بالاترین جا در شمال شرقی طلوع و در بالاترین جا در شمال غربی غروب می‌کند. دیدن این پدیده خبر از شروع تابستان و برپایی جشن باشکوه آب پاشونک می‌داد.

در ایران کهن، هر پدیده طبیعی از جایگاه و احترام خاصی برخوردار بود و اکثر جشن‌های ایران باستان هم مطابق با یک پدیده طبیعی است، ایرانیان باستان بر این باور بودند که همین پدیده‌های طبیعی مثل باران، شروع فصول و تغییر آب و هوا است که زندگی روزمره و سرنوشت آن‌ها را تعیین می‌کند.

جشن آب پاشونک در ایران باستان

باورها پیرامون جشن آب پاشونک

فرضیات زیادی درباره علت به وجود آمدن جشن آب پاشونک وجود دارد که همه از دل افسانه‌های کهن آمده‌اند.

یکی از این فرضیات به خشکسالی در ایران مربوط است. طبق افسانه‌ای پس از هفت سال خشکسالی و بی‌بارانی پی‌درپی در ایران، فیروز پسر یزدگرد پادشاه ایرانیان، بیم جان مردم و مرگ در اثر بی‌آبی را داشت. اگرچه در این هفت سال هیچ کس در اثر خشکسالی از بین نرفته بود اما این نگرانی با او همراه بود تا روز اول تابستان که ناگهان آسمان شروع به باریدن کرد. مردم از خوشحالی به کوچه آمدند و به شکرانه باران، روی هم آب ریختند و این آغاز رسم جشن آب پاشونک بود.

افسانه دیگری می‌گوید زمانیکه یکی از شاه‌های ایرانی با شادی پیروزی در نبرد بازمی‌گشت، چند دقیقه‌ای کنار قنات زلف‌آباد (امروز در استان مرکز واقع شده است) به استراحت نشست و همانجا تصور کرد یک پری به صورتش آب می‌پاشد. او برخواست و شروع به آب بازی پری کرد و سایر سپاهیان هم همین کار را کردند. در افسانه‌ها آمده که این روز، روز اول تابستان بود و همین هم باعث می‌شود با جشن آب پاشونک، هر سال روز اول تابستان با همان شیوه به شادی و آب بازی بگذرد.

جشن آب پاشونک در چه شهرهایی برگزار می‌شود؟

آب بازی در جشن آب پاشونک در ایران طرفداران زیادی دارد، اگرچه این سنت‌های کهن در حال محو شدن است اما اگر می‌خواهید جشن آب پاشونک را از نزدیک ببینید و در شکل سنتی و کهن این رسم قدیمی شرکت کنید، باید در روز یکم تیرماه به اراک، فراهان، محلات و دیگر شهرهای مرکزی ایران سفر کنید.

اگرچه آب بازی جشن آب پاشونک در برخی پارک‌های تهران هم در سال‌های گذشته برگزار شده است.

با جشن انگور آذربایجان هم آشنا شوید، جشنی شاد و پر از صدای سازها و نواهای آذری که دلتان را می‌رباید!

جشن های تابستانی ایران باستان

جشن‌های تابستانی ایران باستان

جشن‌های تابستانی دیگری هم طبق رسم ایران قدیم وجود دارند که برخی از آن‌ها فراموش شده‌اند و برخی همچنان برگزار می‌شوند:

«جشن لوتوس یا نیلوفر»: این جشن در روز ششم تیرماه برگزار می‌شود و در آمدن گل‌های نیلوفر در سراسر دشت دلیل آن است. ابوریحان بیرونی هم از این جشن یاد کرده است.

«جشن ماه»: مردم سوادکوه و برخی مناطق کوهستانی دیگر با روشن کردن آتش در دل کوه این جشن را برپا می‌کنند.

«گوجه عروس» یا «گل عروس»: در برخی بخش‌های خراسان و افغانستان همچنان برگزار می‌شود. مردمان این مناطق، گوجه عروس را در روزهای ابتدایی تابستان برپا می‌کنند و آن را با هدیه دادن گل و میوه و شکلات به تازه‌عروسان جشن می‌گیرند.

هر فصل و هر ماه تقویم ایران باستان را که نگاه کنید، پر است از جشن‌ها و مناسبت‌هایی که بهانه آن پدیده‌های طبیعی است. از برف و سرما تا خورشید و بهار و تابستان. آب پاشونک یکی از این جشن‌های کهن است که شاید نفس‌های آخر را پیش از فراموشی کامل می‌کشد. در منطقه شما چه جشن‌هایی در تابستان برپا می‌شود؟ برایمان بنویسید تا پیش از فراموش شدن، از این جشن‌ها بیشتر بگوییم!

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × 4 =

دکمه بازگشت به بالا
بستن